Product SiteDocumentation Site

مقدمه

دبیان سیستم عامل بسیار موفقی است که بیش از آنچه مردم تصورش را بکنند در زندگی دیجیتال ما فراگیر شده است. تنها ذکر چند نکته کافی است که به این موضوع پی ببریم. در زمان نوشتن این کتاب، دبیان محبوب‌ترین توزیع گنو/لینوکس در بین وب سرورها است: با توجه به آمار W3Techs، بیش از ۱۰٪ وب توسط دبیان پشتیبانی می‌شود. به این موضوع فکر کنید: بدون دبیان چه تعداد وبسایت را امروز از دست می‌دادید؟ جالب است بدانید که دبیان به عنوان سیستم عامل پیش‌فرض در ایستگاه فضایی بین‌المللی استفاده می‌شود. تا به حال فعالیت‌های فضانوردان این ایستگاه را از طریق شبکه‌های اجتماعی ناسا یا سازمان‌های بین‌المللی دنبال کرده‌اید؟ تمام این‌ها توسط دبیان امکان‌پذیر شده است. تعداد بسیاری از شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و نهادهای دولتی برای فعالیت روزانه خود به دبیان متکی هستند تا خدمات خود را به میلیون‌ها کاربر در سراسر جهان ارایه دهند.
اما دبیان چیزی بیشتر از یک سیستم عامل است، جدا از اینکه این سیستم چقدر می‌تواند پیچیده، پرقابلیت و قابل اطمینان باشد. دبیان، چشم‌اندازی از یک دنیای آزادی است که مردم در آن باید لذت ببرند، دنیایی که در آن فعالیت‌های روزانه ما بیشتر و بیشتر به نرم‌افزار وابسته می‌شود. دبیان از نظریه نرم‌افزار آزاد بوجود آمده است که اعتقاد دارد مردم باید رایانه‌های خود را کنترل کنند نه بر عکس این ماجرا. افرادی که دانش نرم‌افزاری کافی را دارند باید بتوانند نرم‌افزارهایی که برایشان اهمیت دارند را مطالعه کرده، تغییر دهند و در اختیار دیگران بگذارند. اهمیتی ندارد که این نرم‌افزار برای فعالیت‌های بیهوده مانند انتشار عکس بچه گربه‌ها روی وب یا فعالیت‌هایی که با زندگی روزانه ما سر و کار دارند مانند هدایت خودروها یا دستگاه‌های پزشکی که ما را درمان می‌کنند، استفاده می‌شود - و دبیان در همه موارد بالا کاربرد دارد؛ شما باید آن را کنترل کنید. حتی افرادی که دانش کافی نرم‌افزاری ندارند نیز باید بتوانند از این آزادی‌ها بهره‌مند شوند: آن‌ها باید بتوانند به افرادی که اطمینان دارند، این اختیار را بدهند که نرم‌افزار مورد نظرشان را بازبینی یا تغییر دهند.
برای اینکه افراد بتوانند بر ماشین‌ها حاکم شوند، سیستم عامل‌های آزاد نقش کلیدی بازی می‌کنند: شما نمی‌توانید کنترل کاملی روی رایانه داشته باشید تا زمانی که سیستم عامل آن را به طور کامل در اختیار ندارید. این درست جایی است که هدف اصلی دبیان از آن سرچشمه می‌گیرد: تولید بهترین و آزادترین سیستم عامل دنیا. به مدت بیش از ۲۰ سال است که دبیان هم سیستم عاملی آزاد ایجاد کرده هم به چشم‌انداز نرم‌افزار آزاد رسیده است. در این مسیر، دبیان خط مشی مشخص برای مدافعین آزادی نرم‌افزار در دنیا تعریف کرده است. برای نمونه، تصمیمات دبیان در مورد استفاده از مجوزهای نرم‌افزاری، با روالی مشخص توسط سازمان‌های استاندارد بین‌المللی، دولت‌ها و سایر پروژه‌های نرم‌افزار آزاد مورد بازبینی قرار می‌گیرد که نشان می‌دهد یک نرم‌افزار تا چه اندازه "آزاد" به حساب می‌آید.
اما حتی این دیدگاه سیاسی نیز برای توضیح منحصربه‌فرد بودن دبیان کافی نیست. دبیان همچنین به عنوان یک آزمون اجتماعی بسیار عجیب و غریب نیز به حساب می‌آید، که به شدت به استقلال آن وابسته است. برای یک لحظه به سایر توزیع‌های مهم نرم‌افزار آزاد توجه کنید، یا حتی سیستم عامل‌های انحصاری. بسیار محتمل است که هر کدام از این سیستم عامل‌ها به یک شرکت تجاری بزرگ وابسته باشند که تیم فنی اصلی را در اختیار دارد یا حداقل واسطی بین تمام فعالیت‌های آن باشد. دبیان متفاوت با این مجموعه‌ها است. درون پروژه دبیان، داوطلبان به تنهایی مسیولیت‌های را قبول می‌کنند که منجر به ادامه حیات دبیان می‌شود. تنوع این فعالیت‌ها شگفت‌انگیز است: از ترجمه تا راهبری سیستم، از بازاریابی تا مدیریت، از سازمان‌دهی کنفرانس تا طراحی هنری، از ساماندهی امور اداری تا مسایل قانونی ... راستی، توسعه و نگهداری نرم‌افزار را فراموش کردیم! مشارکت‌کنندگان در پروژه دبیان، از پس تمام این فعالیت‌ها بر می‌آیند.
به عنوان اولین نتیجه این شکل از استقلال رادیکال، دبیان به طیف بسیار گسترده‌ای از داوطلبان وابسته و نیازمند است. هر توانایی که در چارچوب فعالیت‌های بالا می‌باشد، یا هرآنچه شما فکر می‌کنید، می‌تواند در دبیان بکار گرفته شود تا به بهبود آن کمک کند. دومین نتیجه استقلال دبیان این است که تصمیمات پروژه نمی‌تواند بر اساس سود برخی شرکت‌ها بنیان گذاشته شود - اهدافی که ما نمی‌توانیم ضمانت بکنیم همیشه با ایده کنترل افراد بر ماشین‌ها، یکسو باشند، همانطور بسیاری از اتفاقات اخیر در دنیای فناوری شاهد و گواه این ماجرا است.
یک جنبه نهایی به منحصربفرد بودن دبیان بسیار کمک می‌کند: راه و روشی که این آزمون اجتماعی اجرا می‌شود. برخلاف رسم و رسوم خشک اداری، تصمیم‌گیری در دبیان بسیار توزیع‌شده صورت می‌پذیرد. قسمت‌های بسیار مشخصی درباره نحوه مسیولیت‌پذیری در پروژه وجود دارد. افرادی که این امور را به عهده می‌گیرند آزادی کامل در اجرای آن دارند. تا زمانی که این افراد با ملزومات کیفی که از طریق جامعه کاربری ایجاد شده است مطابق باشند، کسی نمی‌تواند به آن‌ها بگوید که کار خود را به چه صورت یا به چه شکل انجام دهند. اگر شما قصد انجام کاری در دبیان را دارید، باید قدم پیش بگذارید و مسیولیت انجام آن کار را بپذیرید. این شکل عجیب از شایسته سالاری - که از آن با نام do-ocracy یاد می‌کنیم - برای مشارکت‌کنندگان بسیار کارآمد است. هر فرد با توانایی، زمان و انگیزه کافی می‌تواند تاثیری واقعی بر مسیر فعلی دبیان داشته باشد. این امر توسط ۱۰۰۰ عضو رسمی پروژه دبیان و چندین هزار مشارکت‌کننده جهانی ثابت شده است. نباید تعجب کرد که از دبیان به عنوان بزرگترین پروژه نرم‌افزار آزاد که توسط جامعه کاربری‌اش هدایت می‌شود، در دنیا یاد می‌شود.
بنابراین دبیان بسیار منحصربفرد است. ما تنها شاهد این موضوع هستیم؟ قطعا خیر. بر اساس آمار DistroWatch چیزی حدود ۳۰۰ توزیع نرم‌افزار آزاد اطراف ما وجود دارند. نصف این تعداد (حدود ۱۴۰) مشتقات دبیان هستند. به این معنی که آن‌ها از دبیان شروع کردند، آن را مطابق با نیاز کاربرانشان کردند - با اضافه، تغییر یا بازسازی بسته‌های نرم‌افزاری - و محصول نهایی را منتشر کردند. در حقیقت، هر توزیع مشتق شده از دبیان نه تنها قوانین مربوط به نرم‌افزار آزاد را در مورد هر یک از بسته‌های نرم‌افزاری موجود در خود رعایت می‌کند بلکه در مورد خود توزیع مشتق شده نیز این امر اتفاق می‌افتد. پتانسیل دستیابی به کاربران جدید نرم‌افزار آزاد و مشارکت‌کنندگان آن با استفاده از توزیع‌های مشتق شده بسیار بالا است. ما معتقدیم که این امر وابسته به اکوسیستم موفقی است که نرم‌افزار آزاد امروزه در رقابت با نرم‌افزاری انحصاری در پیش گرفته است، به خصوص حوزه‌هایی که قبلا فکر می‌کردیم پیروزی در آن‌ها غیرممکن است. دبیان در بالاترین سطح از بزرگترین اکوسیستم توزیع‌های نرم‌افزار آزاد موجود قرار دارد: حتی اگر از دبیان به صورت مستقیم استفاده نمی‌کنید، یا حتی توزیع گنو/لینوکس شما به این مساله نمی‌پردازد، احتمال اینکه هم اکنون از کار جامعه کاربری دبیان سود برده باشید بسیار بالاست.
اما منحصربفرد بودن دبیان گاهی اوقات با نتایج ناخواسته‌ای همراه می‌شود. نتیجه چشم‌انداز دبیان بر آزادی‌های دیجیتال نیاز تعریف مجدد از چیزی است که به آن نرم‌افزار می‌گوییم. پروژه دبیان مدت‌ها پیش به این موضوع پی برده بود که، به عنوان بخشی از یک سیستم عامل، شما نیازمند پخش و گسترش بسیاری موارد غیرنرم‌افزاری هستید: موسیقی، عکس، مستندسازی، داده خام، فرم‌ور و ... اما چگونه آزادی‌های نرم‌افزاری را به این موارد منطبق کنیم؟ آیا باید نیازمندی‌های گوناگون داشته باشیم یا تمام موارد باید در یک استاندارد بالا از آزادی قرار بگیرند؟ پروژه دبیان راهکار دوم را در پیش گرفته است: تمام موارد و گزینه‌هایی که عضو دبیان هستند باید همان نوع از آزادی را به کاربر بدهند. البته چنین دیدگاه فلسفی رادیکالی طیف گسترده‌ای را شامل می‌شود. بدین معنا که نمی‌توانیم فرم‌ور غیرآزاد را توزیع کنیم، یا اثر هنری که نمی‌تواند در نرم‌افزارهای تجاری مورد استفاده قرار گیرد، یا کتاب‌هایی که قابلیت ویرایش نداشته باشند تا (شیوه سنتی ناشران) به اعتبار نویسنده یا ناشر لطمه‌ای وارد نشود.
کتابی که در دست دارید متفاوت است. کتابی که به معنای آزاد منطبق با استانداردهای آزاد برای هر جنبه از زندگی دیجیتال شما نوشته شده است. برای مدتی بسیار طولانی، عدم وجود چنین کتابی تاثیر بسزایی در عدم درک صحیح دبیان داشته است. به این معنی که برخی منابع محدود برای مطالعه دبیان و انتشار ارزش‌های آن وجود داشته است، که در همان زمان به بررسی آن‌ها می‌پرداختند. اما بدین معنی نیز هست که ما دسترسی محدودی به این منابع داشتیم که می‌توانستیم به عنوان بخشی از دبیان آن‌ها را توزیع کنیم. این اولین کتاب معتبر در این زمینه است که می‌تواند کاستی‌های موجود را پوشش دهد. شما می‌توانید این کتاب را apt install کنید، آن را بازنشر کنید، محتوایش را تغییر دهید، یا بهتر از آن نقص‌های فعلی آن را گزارش کنید، به صورتی که دیگران در آینده از مشارکت شما استفاده کنند. “حامیان” این کتاب - که البته نویسندگان آن نیز هستند - اعضای قدیمی از پروژه دبیان به حساب می‌آیند، کسانی که اخلاق آزاد را در چارچوب مسیولیت‌پذیری در قبال رشد و توسعه پروژه دبیان آموختند. با انتشار آزاد این کتاب این افراد مجدد خدمت فوق‌العاده‌ای به جامعه کاربری دبیان ارایه می‌دهند.
امیدواریم شما نیز مانند ما با اساس آزادی و مطالعه آن در دبیان، ارتباط برقرار کرده و از آن لذت ببرید.
اکتبر ۲۰۱۵
استفانو زاخیرولی (رهبر پروژه دبیان ۲۰۱۰-۲۰۱۳)، لوکاس ناسبام (رهبر پروژه دبیان ۲۰۱۳-۲۰۱۵) و نیل مک‌گاورن (رهبر پروژه دبیان ۲۰۱۵-تاکنون)