Product SiteDocumentation Site

Lời nói đầu

Debian là một hệ điều hành rất thành công, được phổ biến trong cuộc sống số của chúng ta hơn mọi người tưởng tượng hoặc nhận biết. Chỉ cần nêu ra một vài cột mốc đủ làm rõ điều này. Tại thời điểm viết Debian là phiên bản GNU/Linux phổ biến nhất trong máy chủ web: theo W3Techs, hơn 10% máy chủ web là chạy trên Debian. Hãy suy nghĩ về câu hỏi: Có bao nhiêu trang web biến mất ngày hôm này nếu không có Debian? Một ví dụ sử dụng khác hấp dẫn hơn, Debian được lựa chọn là hệ điều hành trên Trạm vũ trụ quốc tế. Bạn có theo dõi công việc của phi hành gia ISS, có thể qua mạng xã hội của NASA hoặc các tổ chức quốc tể khác? Cả hai công việc (việc làm và bài viết) đó đều thực hiện bởi Debian. Vô số các công ty, trường đại học và các cơ quan hành chính công dựa trên Debian hàng ngày để phục vụ hoạt động của họ và cung cấp cho hàng triệu người dùng trên toàn thế giới... và cả quỹ đạo xung quanh nó!
Nhưng Debian còn hơn cả một hệ điều hành, bất kể phức tạp như thế nào, nhiều tính năng và đáng tin cậy như là một hệ thống. Debian là một tầm nhìn của các quyền tự do mà mọi người được hưởng thụ trong thế giới nơi mà ngày càng nhiều hoạt động thường ngày phụ thuộc vào phần mềm. Debian được sinh ra từ ý tưởng Phần mềm Tự do mà mọi người kiểm soát được máy tính của họ, chứ không phải ngược lại. Những người có đủ hiểu biết về phần mềm có thể mở mã nguồn, sửa đổi, đóng gói lại và chia sẻ với người khác đối với tất cả phần mềm mà họ thấy cần, muốn làm thế. Điều đó không quan trọng nếu như phần mềm được sử dụng cho hoạt động phù phiếm như đẩy hình chú mèo con lên trang Web, hoặc các nhiệm vụ đe doạ tính mạng như phần mềm lái xe hay phần mềm y tế chữa trị cho chúng ta. Debian được sử dụng cho các tình huống nói trên; bạn nên điều khiển điều đó. Những người không có kiến thức chuyên sâu về phần mềm nên tận hưởng những quyền tự do đó mang lại: họ nên uỷ quyền cho những người mà họ bầu chọn, những người họ tin cậy, chứng nhận hay chỉnh sửa các thiết bị dựa trên phần mềm thay mặt họ.
Trong công cuộc tìm kiếm sự kiểm soát của con người đối với máy móc. Hệ điều hành miễn phí đóng một vai trò quan trọng: bạn không thể có toàn quyền với máy tính nếu như bạn không điều khiển được hệ điều hành của chính nó. Nơi bắt nguồn cho tham vọng chính của Debian: sản xuất hệ điều hành tốt nhất, hoàn toàn miễn phí. Trong hơn 20 năm qua, Debian đã phát triển một hệ điều hành miễn phí và thúc đẩy tầm nhìn của "Phần mềm Tự do" xung quanh nó. Bằng cách ấy, Debian đã đặt ra yêu cầu rất cao đối với những người ủng hộ tự do phần mềm trên toàn thế giới. Quyết định của Debian về các vấn đề của giấy phép phần mềm, các ví dụ, thường xuyên được tham khảo bởi các tổ chức tiêu chuẩn quốc tế, chính phủ, và các dự án "Phần mềm Tự do" khi quyết định một điều gì có được xem là “đủ miễn phí” hay là không.
Nhưng tầm nhìn chính trị này là vẫn chưa đủ để giải thích sự độc đáo của Debian. Debian cũng là một thí nghiệm xã hội rất kì lạ, gắn bó với tính tự do của mình. Hãy nghĩ về thời điểm ra đời của các bản phân phối "Phần mềm Tự do", hay hệ điều hành bản quyền phổ biến. Nhiều khả năng là bạn có thể thấy liên kết từng bản phân phối này với một công ty lớn mà đó có thể là lực lượng phát triển chính đằng sau dự án, hoặc ít nhất cũng là người quản lý tất cả hoạt động phi phát triển của nó. Debian không như thế. Các tình nguyện viên của dự án Debian mang trong mình trách nhiệm của tất cả hoạt động mà cần thiết để giữ Debian luôn hoạt động và tăng trưởng. Sự đa dạng của các hoạt động rất đáng kinh ngạc: từ bản dịch đến quản trị hệ thống, từ tiếp thị đến quản lý, từ tổ chức hội nghị đến thiết kế ảnh nghệ thuật, từ kế toán sổ sách tới các vấn đề pháp lý... chưa kể đến đóng gói và phát triển phần mềm! Những người đóng góp (tình nguyện viên) của Debian đảm nhiệm tất cả các vấn đề đó.
Như một hệ quả đầu tiên căn bản của tính độc lập. Debian cần và dựa vào một cộng đồng rất đa đạng của các tình nguyện viên. Bất kỳ kỹ năng ở bất kỳ lĩnh vực nào, hoặc những người bạn có thể hình dung, có thể được tham gia vào Debian và sẽ dùng cải tiến dự án. Một hệ quả thứ hai của tính độc lập mà Debian mang lại, sự lựa chọn Debian là tin cậy bởi vì không được điều khiển bởi lợi ích thương mại với công ty cụ thể nào - lợi ích mà chúng ta không đảm bảo nó luôn luôn liên kết với mục tiêu kiểm soát máy tính. Như rất nhiều ví dụ gần đây mà các trang tin tức công nghệ đã làm chứng.
Một khía cạnh cuối cùng góp phần vào tính độc đáo của Debian: cách mà cộng đồng thử nghiệm hoạt động. Mặc dù văn hoá dân gian là quan liêu, nhưng việc ra quyết định trong Debian có tính phân bố rất cao. Tồn tại các khu vực được xác định rõ ràng trách nhiệm trong trong dự án. Người phụ trách trong các khu vực có quyền lái con thuyền riêng của mình. Miễn là họ theo kịp về yêu cầu chất lượng đề ra bởi cộng đồng, không ai có thể nói cho họ rằng làm gì và làm như thế nào với công việc của họ. Nếu bạn muốn nói về làm cái gì đó như thế nào để thực hiện trong Debian, bạn cần đặt chính mình trên đường đi và sẵn sàng chuẩn bị làm công việc trên vai của bạn. Đây là hình thức đặc biệt của chế độ nhân tài - cái mà chúng ta đôi khi gọi do-ocracy - làm nâng cao vị thế cho những người đóng góp. Bất kỳ ai đủ kỹ năng, thời gian và nhiệt huyết có thể có tác động thực sự về hướng đi của dự án. Với dẫn chứng bởi dân số khoảng 1000 thành viên chính thức của dự án Debian, và vài nghìn các nhà đóng góp trên toàn thế giới. Điều đó khiến cho Debian được gọi là dự án thức đẩy cộng đồng "Phần mềm Tự do" lớn nhất từ trước tới nay.
Vì vậy, Debian khá là độc đáo. Chúng ta có phải là những người nhận thấy điều này. Không hẳn. Theo DistroWatch có khoảng 300 bản phân phối "Phần mềm Tự do" xung quanh. Một nữa số đó (khoảng 140) là dẫn xuất từ Debian. Có nghĩa là họ phát triển bắt đầu từ Debian, thay đổi để phù hợp với nhu cầu người dùng của họ - thường bằng thêm, chỉnh sửa và xây dựng lại các gói - và phát hành kết quả của sản phẩm. Về bản chất, các dẫn xuất áp dụng quyền tự do của "Phần mềm Tự do" của việc sửa đổi và phân phối lại các bản sao không chỉ cho cá nhân. nhưng được phân phói như toàn bộ. Tiềm năng vươn ra cho người tiếp cận tới "Phần mềm Tự do" mới và những người đóng góp bằng cách bắt nguồn từ các bản phân phối là rất lớn. Chúng ta tin rằng sự phát triển là nhờ hệ sinh thái "Phần mềm Tự do" phát triển mạnh mẽ hiện nay cuối cùng cũng sánh với các phần mềm độc quyền cùng lĩnh vực trong quá khứ khó khăn để chinh phục, chẳng hạn như việc triển khai máy tính đề bàn lớn. Debian nằm ở gốc của hệ sinh thái lớn của các bản phân phối "Phần mềm Tự do" tồn tại: ngay cả khi bạn không sử dụng trực tiếp Debian, và thậm chí nhà phân phối không nói với bạn, tình cờ bạn đang được hưởng lợi từ công việc của cộng đồng Debian.
Nhưng tính độc đáo của Debian đôi khi đi kèm với những hậu quả không mong muốn. Một hậu quả của tầm nhìn Debian trong tự do kỹ thuật số đã cần thiết phải xác định lại những gì chúng ta có ý nghĩa bởi phần mềm. Từ lâu, dự án Debian đã nhận ra rằng, như một phần của một hệ điều hành, bạn cần phân phối nhiều tài nguyên phần mềm như: nhạc, hình ảnh, tài liệu, dữ liệu raw, firmware, vân vân... Nhưng làm thế nào để bạn áp dụng quyền tự do phần mềm vào các tài nguyên đó? Chúng ta có nên có yêu cầu khác cho tài nguyên hoặc tất cả tài nguyên cần giữ ở chuẩn cao của quyền tự do? Dự án Debian đã quyết định lựa chọn phương án hai: tất cả tài nguyên được di chuyển như một phần của Debian nên cung cấp các quyền tự do tương tự cho người dùng. Điều đó có nghĩa là chúng ta không thể phân phối firmuware không miễn phí, hoặc tác phẩm nghệ thuật không nhất thiết dùng trong thương mại, hoặc những quyển sách không thể sửa đổi để tránh làm xấu (như là sách xuất bản bởi văn hoá dân gian) của tác giả/nhà xuất bản danh tiếng.
Quyển sách bạn có trong tay bạn là khác. Nó là một quyển sách miễn phí như quyền tự do, một cuốn sách mà đề cập đến tiêu chuẩn tự do Debian cho mọi khía cạnh của cuộc sống số của bạn. Trong một thời gian dài, sự khan hiểm của sách là một thiếu sót đáng kể của Debian. Nó có nghĩa rằng có rất ít tài liệu đọc giúp truyền bá Debian và giá rị của nó, đồng thời thể hiện những giá trị và khoe lợi thế của Debian. Nhưng nó cũng có nghĩa là, thật trớ trêu thay, chúng ta đã có rất ít tài nguyên vậy mà chúng ta có thể phân phối như một phần của Debian chính nó. Đây là quyển sách đầu tiên có uy tín để giải quyết vấn đề này. Bạn có thể dùng lệnh apt install quyển sách này, bạn có thể phân phối lại nó, bạn có thể tách nhánh cho quyển sách này hoặc, tốt hơn, gửi các báo lỗi và các bản vá cho nó, để những người khác trong tương lai có thể hưởng lợi từ sự đóng góp của bạn. “Người bảo trì” của quyến sách - người mà cũng là tác giả - là thành viên lâu năm của dự án Debian, người hiểu thấu mọi phía cạnh của Debian và biết việc làm đầu-tay nó có nghĩa như thế nào để nhận trách nhiệm cho các bộ phận quan trọng của Debian. Bằng cách phát hành miến phí sách như họ đang làm, một lần nữa, một dịch vụ tuyền vời cho cộng đồng Debian.
Chúng tôi hi vọng bạn sẽ tận hưởng nền tảng của Debian, tìm hiểu về ”Freedom“ nhiều hơn như chúng tôi đã làm.
Tháng 10, 2015
Stefano Zacchiroli (Lãnh đạo dự án Debian 2010-2013), Lucas Nussbaum (Lãnh đạo dự án Debian 2013-2015) and Neil McGovern (Lãnh đạo dự án Debian 2015-incumbent)