
     Notities bij de release van Debian 12 (bookworm), 32-bit PC


---------------------------------------------------------------------

Het Documentatieproject van Debian (https://www.debian.org/doc/)

    Dit document is vrije software; u mag het verspreiden en/of
    wijzigen onder de voorwaarden van de GNU General Public License,
    versie 2, zoals uitgebracht door de Free Software Foundation.

    Dit programma wordt verspreid in de hoop dat het nuttig zal zijn,
    maar ZONDER ENIGE GARANTIE; zelfs zonder de impliciete garantie
    van VERKOOPBAARHEID of GESCHIKTHEID VOOR EEN SPECIFIEK DOEL. Zie
    de GNU General Public License voor meer details.

    Samen met dit programma zou u een exemplaar van de GNU General
    Public License ontvangen moeten hebben; is dit niet het geval,
    schrijf dan naar de Free Software Foundation, Inc., 51 Franklin
    Street, Fifth Floor, Boston, MA 02110-1301 USA.

    De tekst van deze licentie is ook beschikbaar op https://
    www.gnu.org/licenses/gpl-2.0.html (https://www.gnu.org/licenses/
    gpl-2.0.html) en /usr/share/common-licenses/GPL-2 op
    Debian-systemen.

---------------------------------------------------------------------

Inhoudsopgave

1. Inleiding

    1.1. Rapporteren van fouten in dit document
    1.2. Bijdragen door het indienen van opwaarderingsrapporten
    1.3. Broncode voor dit document

2. Nieuwigheden in Debian 12

    2.1. Ondersteunde architecturen
    2.2. Archiefgebieden
    2.3. Nieuwigheden in de distributie

        2.3.1. Desktops en bekende pakketten
        2.3.2. Meer vertaalde man-pagina's
        2.3.3. Nieuws van de Med-collectie van Debian
        2.3.4. Nieuws over de Astro-collectie van Debian

3. Installatiesysteem

    3.1. Nieuwigheden in het installatiesysteem
    3.2. Container-images en virtuele machine-images

4. Opwaarderen vanuit Debian 11 (bullseye)

    4.1. Zich op de opwaardering voorbereiden

        4.1.1. Maak een reservekopie van alle gegevens en
            configuratie-informatie
        4.1.2. Informeer gebruikers vooraf
        4.1.3. Bereid u voor op het feit dat diensten een tijd
            onbeschikbaar zullen zijn
        4.1.4. Tref voorbereidingen om een hersteloperatie te kunnen
            uitvoeren
        4.1.5. Maak een veilige omgeving klaar voor de opwaardering

    4.2. Beginnen vanuit “zuiver” Debian

        4.2.1. Opwaarderen naar Debian 11 (bullseye)
        4.2.2. Naar de laatste tussenrelease opwaarderen
        4.2.3. Debian Backports
        4.2.4. De pakketdatabank voorbereiden
        4.2.5. Verouderde pakketten verwijderen
        4.2.6. Niet-Debianpakketten verwijderen
        4.2.7. Overgebleven configuratiebestanden opruimen
        4.2.8. De componenten non-free en non-free-firmware
        4.2.9. De archiefafdeling proposed-updates
        4.2.10. Niet-officiële pakketbronnen
        4.2.11. APT-verankering (pinning) uitschakelen
        4.2.12. Controleren of gpgv is geïnstalleerd
        4.2.13. De toestand van pakketten controleren

    4.3. Pakketbronbestanden voor APT klaarmaken

        4.3.1. Op het internet aanwezige pakketbronnen voor APT
            toevoegen
        4.3.2. APT-pakketbronnen van een lokale spiegelserver
            toevoegen
        4.3.3. APT-pakketbronnen van optische media toevoegen

    4.4. Pakketten opwaarderen

        4.4.1. De sessie opnemen
        4.4.2. De pakketlijst bijwerken
        4.4.3. Zorg voor voldoende vrije schijfruimte voor de
            opwaardering
        4.4.4. Monitoringsystemen stoppen
        4.4.5. Een minimale opwaardering van het systeem
        4.4.6. Het systeem opwaarderen

    4.5. Mogelijke problemen tijdens de opwaardering

        4.5.1. De opdracht full-upgrade mislukt met de foutmelding “
            Kon de onmiddellijke configuratie niet uitvoeren”
        4.5.2. Te verwachten verwijderingen
        4.5.3. Vicieuze cirkels van conflicten of voorvereisten
        4.5.4. Bestandsconflicten
        4.5.5. Configuratiewijzigingen
        4.5.6. Verspringen van de sessie naar een console

    4.6. Uw kernel en aanverwante pakketten opwaarderen

        4.6.1. Een kernel-metapakket installeren

    4.7. Voorbereid zijn op de volgende release

        4.7.1. Verwijderde pakketten wissen

    4.8. Verouderde pakketten

        4.8.1. Dummy overgangspakketten

5. Kwesties waarvan u zich bewust moet zijn bij bookworm

    5.1. Opwaarderingsspecifieke zaken voor bookworm

        5.1.1. Niet-vrije firmware verplaatst naar zijn eigen
            component in het archief
        5.1.2. Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok instellen
        5.1.3. Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd naar 7
        5.1.4. youtube-dl vervangen door yt-dlp
        5.1.5. Verschillende versies van Fcitx kunnen niet langer
            samen worden geïnstalleerd
        5.1.6. De naam van MariaDB-pakketten bevatten geen
            versienummers meer
        5.1.7. Wijzigingen in verband met systeemregistratie
        5.1.8. wijzigingen in verband met rsyslog die van invloed
            zijn op programma's voor het analyseren van
            logboekberichten zoals logcheck
        5.1.9. rsyslog maakt minder logbestanden aan
        5.1.10. opwaarderen van slapd kan handmatige interventie
            vereisen
        5.1.11. GRUB voert niet langer standaard os-prober uit
        5.1.12. In GNOME is de toegankelijkheidsondersteuning voor
            schermlezers verminderd
        5.1.13. De basislijn voor 32-bit PC is nu i686
        5.1.14. Wijzigingen in de polkit-configuratie
        5.1.15. Een “samengevoegde /usr” is nu vereist
        5.1.16. Niet-ondersteunde opwaarderingen vanuit buster
            mislukken bij libcrypt1
        5.1.17. Zaken die na de opwaardering en voor het herstarten
            van de computer moeten gebeuren

    5.2. Items die niet beperkt zijn tot het opwaarderingsproces

        5.2.1. Beperkingen inzake beveiligingsondersteuning
        5.2.2. Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
        5.2.3. Beperkte ondersteuning voor hardwareversnelde
            videocodering/decodering in VLC
        5.2.4. systemd-resolved werd afgesplitst in een apart pakket
        5.2.5. systemd-boot werd afgesplitst in een apart pakket
        5.2.6. systemd-journal-remote maakt geen gebruik meer van
            GnuTLS
        5.2.7. Adduser voor bookworm is aanzienlijk gewijzigd
        5.2.8. Voorspelbare naamgeving voor Xen-netwerkinterfaces
        5.2.9. Verandering in de wijze waarop dash de circumflex
            verwerkt
        5.2.10. netcat-openbsd ondersteunt abstracte sockets

    5.3. Verouderde en achterhaalde zaken

        5.3.1. Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
        5.3.2. Verouderde componenten van bookworm

    5.4. Bekende ernstige bugs

6. Bijkomende informatie over Debian

    6.1. Literatuurverwijzingen
    6.2. Hulp vinden

        6.2.1. Mailinglijsten
        6.2.2. Internet Relay Chat (IRC)

    6.3. Fouten rapporteren
    6.4. Een bijdrage leveren aan Debian

A. Het beheren van uw bullseye-systeem voordat u opwaardeert

    A.1. Uw bullseye-systeem opwaarderen
    A.2. Het controleren van uw bronnenlijstbestanden voor APT
    A.3. Performing the upgrade to latest bullseye release
    A.4. Verouderde configuratiebestanden verwijderen

B. Mensen die een bijdrage hebben geleverd aan de notities bij de
    release
Register
woordenlijst

Hoofdstuk 1. Inleiding

    Dit document informeert gebruikers van de Debian-distributie over
    grote veranderingen in versie 12 (codenaam bookworm).

    De notities bij de release geven informatie over hoe u veilig
    kunt opwaarderen vanaf uitgave 11 (codenaam bullseye) naar de
    huidige uitgave en informeren gebruikers over mogelijke
    moeilijkheden die ze kunnen ondervinden tijdens dat proces.

    U kunt de meest recente versie van dit document verkrijgen vanaf
    https://www.debian.org/releases/bookworm/releasenotes (https://
    www.debian.org/releases/bookworm/releasenotes) .

    Let op

    Het is helaas onmogelijk om elk bekend aandachtspunt hier te
    vermelden: daarom is een selectie gemaakt, gebaseerd op een
    combinatie van de verwachte frequentie van voorkomen en de ernst
    ervan.

    Merk op dat wij enkel het opwaarderen vanaf de vorige uitgave van
    Debian (in dit geval, opwaardering vanaf bullseye) ondersteunen
    en documenteren. Als u vanaf oudere uitgaven moet opwaarderen,
    raden wij u aan vorige edities van de notities bij de release te
    lezen en eerst op te waarderen naar bullseye.

1.1. Rapporteren van fouten in dit document

    Wij hebben getracht alle verschillende stappen in de opwaardering
    die in dit document beschreven staan, te testen en te anticiperen
    op alle mogelijke problemen die onze gebruikers zouden kunnen
    ondervinden.

    Denkt u dat u desondanks toch nog een probleem (foutieve of
    ontbrekende informatie) heeft gevonden in deze documentatie, dien
    dat dan alstublieft in bij het bugopvolgingssysteem (https://
    bugs.debian.org/) tegen het pakket release-notes. Het wordt
    aangeraden eerst bestaande bugrapporten (https://bugs.debian.org/
    release-notes) na te kijken, voor het geval het probleem dat u
    heeft gevonden, al werd gemeld. Aarzel niet om extra informatie
    aan bestaande bugrapporten toe te voegen, mocht u inhoudelijk
    kunnen bijdragen aan de inhoud van dit document.

    Wij waarderen en moedigen rapporten aan die verbeteringen
    aandragen voor de broncode van dit document. Meer informatie over
    het verkrijgen van de broncode van dit document kunt u vinden in
    Paragraaf 1.3, “Broncode voor dit document”.

1.2. Bijdragen door het indienen van opwaarderingsrapporten

    Wij waarderen alle informatie van gebruikers, die gerelateerd is
    aan opwaarderingen vanaf bullseye naar bookworm. Indien u bereid
    bent informatie te delen, dien dan alstublieft een bugrapport met
    uw resultaten in bij het bugopvolgingssysteem (https://
    bugs.debian.org/) tegen het pakket upgrade-reports. We verzoeken
    u om alle bijlagen te comprimeren (met behulp van gzip).

    Voeg alstublieft de volgende informatie toe, wanneer u uw
    opwaarderingsrapport indient:

      * De status van uw pakketdatabase voor en na de opwaardering:
        de statusdatabase van dpkg, beschikbaar onder /var/lib/dpkg/
        status en de toestandsinformatie van apt, beschikbaar onder /
        var/lib/apt/extended_states. Het is aan te raden voor het
        opwaarderen een reservekopie te maken, zoals beschreven in
        Paragraaf 4.1.1, “Maak een reservekopie van alle gegevens en
        configuratie-informatie”, maar u kunt ook reservekopieën van
        /var/lib/dpkg/status vinden in /var/backups.

      * Sessielogboeken die gemaakt zijn met script, zoals beschreven
        in Paragraaf 4.4.1, “De sessie opnemen”.

      * Uw apt-logboeken, beschikbaar onder /var/log/apt/term.log, of
        uw aptitude-logboeken, beschikbaar onder /var/log/aptitude.

    Opmerking

    U dient de tijd te nemen om alle gevoelige en/of vertrouwelijke
    informatie in de logboeken na te kijken en te verwijderen,
    alvorens ze te publiceren als bugrapport. Dit omdat de informatie
    in een publieke database wordt gepubliceerd.

1.3. Broncode voor dit document

    De broncode van dit document is opgemaakt in het formaat Docbook
    XML. De HTML-versie wordt gegenereerd met behulp van docbook-xsl
    en xsltproc. De PDF-versie wordt gegenereerd met behulp van
    dblatex of xmlroff. De broncode voor de notities bij de release
    is beschikbaar in het Git-archief van het Debian
    Documentatieproject. U kunt de web-interface (https://
    salsa.debian.org/ddp-team/release-notes/) gebruiken om via het
    web individuele bestanden te raadplegen en veranderingen eraan te
    bekijken. Meer informatie over toegang tot het Git-archief kunt u
    vinden op de VCS-informatiepagina's van het Debian
    Documentatieproject (https://www.debian.org/doc/vcs) .

Hoofdstuk 2. Nieuwigheden in Debian 12

    De Wiki-pagina (https://wiki.debian.org/NewInBookworm) bevat meer
    informatie over dit onderwerp.

2.1. Ondersteunde architecturen

    Dit zijn de officieel ondersteunde architecturen voor Debian 12:

      * 32-bits PC (i386) en 64-bits PC (amd64)

      * 64-bits ARM (arm64)

      * ARM EABI (armel)

      * ARMv7 (EABI hard-float ABI, armhf)
   
      * little-endian MIPS (mipsel)

      * 64-bits little-endian MIPS (mips64el)

      * 64-bits little-endian PowerPC (ppc64el)

      * IBM System z (s390x)

    Verhoging basislijn voor 32-bit PC naar i686

        De ondersteuning voor 32-bit PC (bekend als de
        Debian-architectuur i386) vereist nu de "lange
        NOP"-instructie. Raadpleeg Paragraaf 5.1.13, “ De basislijn
        voor 32-bit PC is nu i686 ” voor meer informatie.

    U vindt meer over de status van de voor een bepaalde architectuur
    geschikt gemaakte versies van Debian (ports genoemd in het
    taalgebruik van ingewijden) en port-specifieke informatie voor uw
    architectuur op de Webpagina's van de Debian ports (https://
    www.debian.org/ports/) .

2.2. Archiefgebieden

    De volgende archiefgebieden die in het Sociaal Contract en in het
    Debian Beleidshandboek vermeld worden, bestaan al een lange tijd:

      * main: de Debian-distributie;

      * contrib: aanvullende pakketten die bedoeld zijn om met de
        Debian-distributie te werken, maar waarvoor software buiten
        de distributie nodig is om gebouwd te worden of te
        functioneren;

      * non-free: aanvullende pakketten bedoeld zijn om te werken met
        de Debian-distributie, maar die niet voldoen aan de DFSG, de
        Debian richtlijnen inzake vrije software, of andere problemen
        hebben die hun distributie problematisch maken.

    Naar aanleiding van de Algemene Resolutie van 2022 over
    niet-vrije firmware (https://www.debian.org/vote/2022/vote_003)
    werd het 5e punt van het Sociaal Contract uitgebreid met de
    volgende zin:

            De officiële media van Debian kunnen firmware bevatten
            die anders geen deel uitmaakt van het Debian-systeem, om
            het gebruik van Debian mogelijk te maken met hardware die
            dergelijke firmware vereist.

    Hoewel dit nog niet expliciet wordt vermeld in het Sociaal
    Contract of in het Debian Beleidshandboek, werd een nieuw
    archiefgebied ingevoerd, waardoor het mogelijk wordt om
    niet-vrije firmware te scheiden van de andere niet-vrije
    pakketten:

      * non-free-firmware

    De meeste niet-vrije firmwarepakketten zijn verplaatst van
    non-free naar non-free-firmware ter voorbereiding van de release
    van Debian 12. Deze zuivere scheiding maakt het mogelijk om
    officiële installatie-images te bouwen met pakketten van main en
    van non-free-firmware, zonder contrib of non-free. Op hun beurt
    maken deze installatie-images het mogelijk om systemen te
    installeren met alleen main en non-free-firmware, zonder contrib
    of non-free.

    Zie Paragraaf 4.2.8, “De componenten non-free en
    non-free-firmware” voor upgrades van bullseye.

2.3. Nieuwigheden in de distributie

    Deze nieuwe uitgave van Debian bevat opnieuw veel meer software
    dan zijn voorganger bullseye; de distributie bevat meer dan 11089
    nieuwe pakketten, en in totaal meer dan 64419 pakketten. De
    meeste software in de distributie is bijgewerkt: meer dan 43254
    softwarepakketten (dit is 67% van alle pakketten in bullseye). Er
    is ook een significant aantal pakketten (meer dan 6296, 10% van
    de pakketten in bullseye) verwijderd uit de distributie om
    diverse redenen. Deze pakketten zullen niet meer worden
    bijgewerkt en ze zullen als 'achterhaald' of 'verouderd' worden
    gemarkeerd in de frontends voor pakketbeheer. Zie Paragraaf 4.8,
    “Verouderde pakketten”.

2.3.1. Desktops en bekende pakketten

    Debian wordt weer geleverd met verscheidene desktoptoepassingen
    en -omgevingen. Het bevat nu onder andere de desktopomgevingen
    GNOME 43, KDE Plasma 5.27, LXDE 11, LXQt 1.2.0, MATE 1.26 en Xfce
    4.18.

    Ook de productiviteitstoepassingen zijn opgewaardeerd, waaronder
    de kantoorsoftware:

      * LibreOffice werd opgewaardeerd naar versie 7.4;
   
      * GNUcash werd opgewaardeerd naar 4.13;

    Deze uitgave bevat daarnaast onder meer de volgende bijgewerkte
    software:

    +---------------------------------------------------------------+
    |         Pakket         |   Versie in 11    |   Versie in 12   |
    |                        |    (bullseye)     |    (bookworm)    |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Apache                  |2.4.54             |2.4.57            |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Bash                    |5.1                |5.2.15            |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |BIND DNS-server         |9.16               |9.18              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Cryptsetup              |2.3                |2.6               |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Emacs                   |27.1               |28.2              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Exim standaard          |4.94               |4.96              |
    |e-mailserver            |                   |                  |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |GNU Compiler Collection |10.2               |12.2              |
    |als standaard-compiler  |                   |                  |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |GIMP                    |2.10.22            |2.10.34           |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |GnuPG                   |2.2.27             |2.2.40            |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Inkscape                |1.0.2              |1.2.2             |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |de GNU C-bibliotheek    |2.31               |2.36              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Linux kernel-image      |5.10-serie         |6.1-serie         |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |LLVM/                   |9.0.1 en 11.0.1    |13.0.1 en 14.0    |
    |Clang-gereedschapsset   |(standaard) en     |(standaard) en    |
    |                        |13.0.1             |15.0.6            |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |MariaDB                 |10.5               |10.11             |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Nginx                   |1.18               |1.22              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |OpenJDK                 |11                 |17                |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |OpenLDAP                |2.4.57             |2.5.13            |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |OpenSSH                 |8.4p1              |9.2p1             |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |OpenSSL                 |1.1.1n             |3.0.8             |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Perl                    |5.32               |5.36              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |PHP                     |7.4                |8.2               |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Postfix MTA             |3.5                |3.7               |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |PostgreSQL              |13                 |15                |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Python 3                |3.9.2              |3.11.2            |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Rustc                   |1.48               |1.63              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Samba                   |4.13               |4.17              |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Systemd                 |247                |252               |
    |------------------------+-------------------+------------------|
    |Vim                     |8.2                |9.0               |
    +---------------------------------------------------------------+

2.3.2. Meer vertaalde man-pagina's

    Dankzij onze vertalers is meer documentatie in de indeling voor 
    man-pagina's beschikbaar in meer talen dan ooit. Veel
    man-pagina's zijn nu bijvoorbeeld beschikbaar in het Deens,
    Grieks, Fins, Indonesisch, Macedonisch, Noors (Bokmål), Russisch,
    Servisch, Zweeds, Oekraïens en Vietnamees, en alle man-pagina's
    van systemd zijn nu beschikbaar in het Duits.

    Om ervoor te zorgen dat het commando man de documentatie in uw
    taal toont (waar mogelijk), installeert u het juiste pakket
    manpages-taal en zorgt u ervoor dat uw locale correct is
    geconfigureerd door gebruik te maken van

    dpkg-reconfigure locales

    .

2.3.3. Nieuws van de Med-collectie van Debian

    Zoals in elke uitgave zijn er nieuwe pakketten toegevoegd op het
    gebied van geneeskunde en biowetenschappen. Het nieuwe pakket
    shiny-server is een bijzondere vermelding waard, omdat het
    wetenschappelijke webapplicaties met R vereenvoudigt. We bleven
    ons ook inspannen om continue integratieondersteuning te bieden
    voor de pakketten die door het Debian Med-team worden beheerd.

    Het Debian Med-team is altijd geïnteresseerd in feedback van
    gebruikers, vooral in de vorm van verzoeken voor het verpakken
    van nog niet verpakte vrije software, of voor backports van
    nieuwe pakketten of hogere versies uit testing.

    Om pakketten te installeren die worden onderhouden door het
    Debian Med-team, installeert u de metapakketten met de naam med-*
    , die versie 3.8.x hebben voor Debian bookworm. Bezoek gerust de
    Debian Med takenpagina's (https://blends.debian.org/med/tasks) om
    het volledige aanbod van biologische en medische software in
    Debian te zien.

2.3.4. Nieuws over de Astro-collectie van Debian

    Debian bookworm wordt geleverd met versie 4.0 van de
    doelgroepspecifieke collectie Astro van Debian, die een geweldige
    allesomvattende oplossing blijft voor professionele astronomen,
    liefhebbers en iedereen die geïnteresseerd is in astronomie.
    Bijna alle pakketten in Debian Astro zijn bijgewerkt naar nieuwe
    versies, maar er zijn ook verschillende nieuwe softwarepakketten.

    Voor radioastronomen is nu de openbron-correlator openvlbi
    inbegrepen. De nieuwe pakketten astap en planetary-system-stacker
    zijn nuttig voor beeldstapeling en astrometrische resolutie. Een
    groot aantal nieuwe stuurprogramma's en bibliotheken die het
    INDI-protocol ondersteunen, werden verpakt en worden nu met
    Debian meegeleverd.

    De nieuwe met Astropy verband houdende pakketten
    python3-extinction, python3-sncosmo, python3-specreduce, en
    python3-synphot zijn inbegrepen, evenals pakketten gemaakt rond
    python3-yt en python3-sunpy. Python ondersteuning voor de
    ASDF-bestandsindeling is sterk uitgebreid, terwijl het Java
    ecosysteem is uitgebreid met bibliotheken die de ECSV- en
    TFCAT-bestandsindelingen verwerken, voornamelijk voor gebruik met
    topcat.

    Raadpleeg de pagina over de Astro-collectie (https://
    blends.debian.org/astro) voor een volledige lijst en verdere
    informatie.

Hoofdstuk 3. Installatiesysteem

    De “Debian Installer” is het officiële installatiesysteem voor
    Debian. Het biedt verscheidene installatiemethoden. De methoden
    die beschikbaar zijn om uw systeem te installeren, zijn
    afhankelijk van de architectuur.

    Images van de installer voor bookworm kunnen samen met de
    installatiehandleiding worden gevonden op de Website van Debian
    (https://www.debian.org/releases/bookworm/debian-installer/) .

    De installatiehandleiding is ook opgenomen op de eerste cd/dvd
    van de officiële Debian dvd-(cd/blu-ray)serie onder:

    /doc/install/manual/taal/index.html

    Het is aangeraden om ook de errata (https://www.debian.org/
    releases/bookworm/debian-installer/index#errata) bij de “Debian
    Installer” te bekijken voor een lijst met bekende problemen.

3.1. Nieuwigheden in het installatiesysteem

    Het Debian Installatiesysteem is op veel punten verder ontwikkeld
    sinds zijn vorige officiële uitgave met Debian 11. Dit heeft
    geleid tot zowel betere hardware-ondersteuning als een aantal
    opmerkelijke nieuwe functies en verbeteringen.

    Indien u geïnteresseerd bent in een overzicht van de
    veranderingen sinds bullseye, raadpleeg dan de aankondigingen bij
    de beta- en RC-uitgaven voor bookworm. Deze zijn te vinden op de
    pagina met de historiek van de nieuwsberichten (https://
    www.debian.org/devel/debian-installer/News/) van het Debian
    Installatiesysteem.

3.2. Container-images en virtuele machine-images

    Multiarchitectuur container-images voor Debian bookworm zijn
    beschikbaar op Docker Hub (https://hub.docker.com/_/debian) .
    Naast de standaard-images is er ook een “afgeslankte” variant
    beschikbaar die het schijfgebruik vermindert.

    Virtuele machine-images voor de Hashicorp Vagrant VM-manager
    worden gepubliceerd op Vagrant Cloud (https://app.vagrantup.com/
    debian) .

Hoofdstuk 4. Opwaarderen vanuit Debian 11 (bullseye)

4.1. Zich op de opwaardering voorbereiden

    We raden aan dat u voor de opwaardering ook de informatie leest
    in Hoofdstuk 5, Kwesties waarvan u zich bewust moet zijn bij
    bookworm. In dat hoofdstuk worden mogelijke problemen behandeld
    die niet rechtstreeks in verband staan met het
    opwaarderingsproces zelf, maar waarvan het toch belangrijk is dat
    u erover geïnformeerd bent voor u met de opwaardering begint.

4.1.1. Maak een reservekopie van alle gegevens en
configuratie-informatie

    Het wordt sterk aanbevolen om een volledige back-up te maken voor
    u het systeem opwaardeert, of dat u minstens een reservekopie
    maakt van alle gegevens en alle configuratie-informatie die u
    zeker niet mag verliezen. Het opwaarderingsgereedschap en het
    opwaarderingsproces zijn behoorlijk betrouwbaar, maar een
    stoornis van de hardware middenin de opwaardering zou kunnen
    leiden tot een ernstig beschadigd systeem.

    De belangrijkste zaken waarvan u een reservekopie zou moeten maken,
    zijn de inhoud van /etc, /var/lib/dpkg, /var/lib/apt/
    extended_states en de uitvoer van:

    $ dpkg --get-selections '*' # (de aanhalingstekens zijn belangrijk)


    Als u aptitude gebruikt om de pakketten op uw systeem te beheren,
    neemt u best ook een reservekopie van /var/lib/aptitude/pkgstates.

    Het opwaarderingsproces zelf verandert niets in de map /home.
    Maar het is bekend dat sommige toepassingen (bijv. onderdelen van
    de Mozilla-suite en de desktopomgevingen GNOME en KDE) bestaande
    gebruikersinstellingen overschrijven met nieuwe standaardwaarden
    wanneer de gebruiker voor het eerst een nieuwe versie van de
    toepassing start. Bij wijze van voorzorg kunt u een reservekopie
    maken van de verborgen bestanden en mappen (“dotfiles of
    puntbestanden”) in de persoonlijke mappen van de gebruikers. Een
    dergelijke back-up kan helpen bij het herstellen of het opnieuw
    creëren van de vroegere instellingen. Wellicht wilt u uw
    gebruikers daarover ook inlichten.

    Elke pakketinstallatiebewerking moet uitgevoerd worden met de
    voorrechten van de superuser, dus als systeembeheerder. Daarom
    moet u zich ofwel aanmelden als gebruiker root of het commando su
    of sudo gebruiken om de vereiste toegangsrechten te verwerven.

    De opwaardering stelt een aantal voorwaarden, waaraan vooraf
    voldaan moet worden. Controleer ze vooraleer u de opwaardering
    daadwerkelijk uitvoert.

4.1.2. Informeer gebruikers vooraf

    Het is verstandig om alle gebruikers vooraf te informeren over
    elke opwaardering die u van plan bent uit te voeren, hoewel
    gebruikers die via een ssh-verbinding op uw systeem werken,
    weinig zouden mogen merken van de opwaardering en gewoon zouden
    moeten kunnen voortwerken.

    Wenst u extra voorzorgsmaatregelen te nemen, maak dan voor de
    opwaardering een reservekopie van de /home-partitie of koppel ze
    af.

    U zult een opwaardering van de kernel moeten uitvoeren bij het
    opwaarderen naar bookworm. Een herstart van het systeem zal dus
    nodig zijn. Gewoonlijk wordt dit gedaan na het afronden van de
    opwaardering.

4.1.3. Bereid u voor op het feit dat diensten een tijd onbeschikbaar
zullen zijn

    Mogelijk levert uw systeem diensten die gekoppeld zijn aan
    pakketten die bij de opwaardering betrokken zijn. Is dit het
    geval, houd er dan rekening mee dat deze diensten tijdens de
    opwaardering gestopt zullen worden terwijl de betreffende
    pakketten vervangen en geconfigureerd worden. Gedurende die tijd
    zullen die diensten niet beschikbaar zijn.

    De exacte duur van onbeschikbaarheid van deze diensten kan
    variëren, afhankelijk van het aantal pakketten dat op het systeem
    opgewaardeerd wordt. Ook de tijd die de systeembeheerder nodig
    heeft voor het beantwoorden van eventuele configuratievragen die
    gepaard gaan met de opwaardering van de pakketten, speelt daarin
    mee. Noteer dat als het opwaarderingsproces zonder toezicht
    verloopt en het systeem om invoer vraagt tijdens de opwaardering,
    er een grote kans bestaat dat diensten gedurende een significante
    periode onbeschikbaar^[1] zullen blijven.

    Indien het systeem dat opgewaardeerd wordt, cruciale diensten
    levert voor uw gebruikers of voor het netwerk^[2], kunt u de
    periode van onbeschikbaarheid verkleinen door een minimale
    opwaardering van het systeem uit te voeren, zoals beschreven
    wordt in Paragraaf 4.4.5, “Een minimale opwaardering van het
    systeem”, daarna een opwaardering van de kernel uit te voeren,
    het systeem vervolgens opnieuw te starten en pas nadien de
    pakketten die verband houden met die cruciale diensten op te
    waarderen. Waardeer deze pakketten in een dergelijk geval op
    vooraleer u een "full upgrade", een volledige opwaardering,
    uitvoert zoals beschreven in Paragraaf 4.4.6, “Het systeem
    opwaarderen”. Op die manier kunt u ervoor zorgen dat deze
    cruciale diensten actief en beschikbaar zijn gedurende het proces
    van volledige opwaardering, zodat de tijd waarin ze onbeschikbaar
    zijn, beperkt gehouden wordt.

4.1.4. Tref voorbereidingen om een hersteloperatie te kunnen
uitvoeren

    Hoewel Debian er tracht voor te zorgen dat uw systeem op elk
    moment tot opstarten in staat blijft, blijft er altijd een kans
    bestaan dat u na de opwaardering problemen ervaart bij het
    herstarten van het systeem. Mogelijke problemen die bekend zijn,
    worden in dit en de volgende hoofdstukken van deze notities bij
    de release behandeld.

    Om die reden heeft het zin dat u voorbereidingen treft om in
    staat te zijn aan de situatie te verhelpen, mocht blijken dat het
    heropstarten van het systeem mislukt, of het herstellen van de
    netwerkfunctionaliteit bij vanop afstand beheerde systemen niet
    succesvol is.

    Indien u de opwaardering via een ssh-verbinding vanop afstand
    uitvoert, is het aangeraden om de nodige voorzorgen te treffen,
    zodat u in staat bent toegang te hebben tot de server via een
    externe seriële terminal. De mogelijkheid bestaat dat u na het
    opwaarderen van de kernel en het herstarten van het systeem, via
    een lokale console de systeemconfiguratie zult moeten repareren.
    Ook is het mogelijk dat wanneer het systeem middenin de
    opwaardering per ongeluk herstart wordt, u via een lokale console
    herstelwerkzaamheden zult moeten uitvoeren.

    Voor noodherstel bevelen we over het algemeen het gebruik aan van
    de reparatiemodus van de Debian Installer van bookworm. Het
    voordeel van het gebruik van het installatiesysteem is dat u de
    keuze heeft uit zijn talrijke methodes om er die uit te kiezen
    die het beste aansluit bij uw situatie. Voor bijkomende
    informatie kunt u de paragraaf “Een defect systeem herstellen”
    uit hoofdstuk 8 van de Installatiehandleiding (https://
    www.debian.org/releases/bookworm/installmanual) raadplegen en ook
    de Debian Installer FAQ (https://wiki.debian.org/DebianInstaller/
    FAQ) .

    Indien dat mislukt zult u een andere manier moeten vinden om uw
    systeem op te starten, zodat u er toegang toe krijgt en het kunt
    herstellen. Een mogelijkheid is een speciaal reparatie-image
    gebruiken of een live installatie-image (https://www.debian.org/
    CD/live/) . Nadat u daarmee het systeem opgestart heeft, zou u in
    staat moeten zijn het basisbestandssysteem ervan aan te koppelen
    en die omgeving terug binnen te gaan met het commando chroot om
    het probleem te onderzoeken en te repareren.

4.1.4.1. Een debug-shell tijdens het opstarten met initrd

    Het pakket initramfs-tools voegt een debug-shell^[3] toe aan het
    initrds dat het genereert. Indien bijvoorbeeld het initrd er niet
    in slaagt om uw basisbestandssysteem aan te koppelen, zult u
    terechtkomen in die debug-shell waarin basiscommando's ter
    beschikking staan die u kunnen helpen om het probleem op te
    sporen en te onderzoeken en het eventueel te repareren.

    Basisgegevens die u moet controleren zijn: de aanwezigheid van
    correcte apparaatbestanden in /dev; welke modules geladen zijn
    (cat /proc/modules); de uitvoer van dmesg op foutmeldingen over
    het laden van stuurprogramma's. De uitvoer van dmesg zal ook
    laten zien welk apparaatbestand toegewezen werd aan welke schijf;
    u moet dit toetsen aan de uitvoer van echo $ROOT om er zeker van
    te zijn dat het basisbestandssysteem zich op het verwachte
    apparaat bevindt.

    Indien u er in slaagt het probleem te verhelpen, kunt u de
    debug-shell verlaten door exit te typen en vervolgens zal het
    opstartproces verdergaan op het punt waarop het mislukte.
    Natuurlijk zult u ook het onderliggende probleem moeten repareren
    en het initrd opnieuw moeten genereren, zodat de volgende
    herstart niet opnieuw mislukt.

4.1.4.2. Een debug-shell tijdens het opstarten met systemd

    Indien onder systemd het opstarten mislukt, kunt u een
    debug-shell voor root krijgen door de commandoregel voor de
    kernel aan te passen. Indien basaal opstarten wel lukt, maar
    sommige diensten niet willen starten, kan het nuttig zijn om
    systemd.unit=rescue.target toe te voegen aan de parameters voor
    de kernel.

    Anders zal de kernelparameter systemd.unit=emergency.target u zo
    vroeg mogelijk een root-shell leveren. Dit gebeurt echter voordat
    het basisbestandssysteem aangekoppeld wordt met lees- en
    schrijfrechten. U zult dit handmatig moeten doen met:

    # mount -o remount,rw /


    Een andere aanpak is de “vroegtijdige debug-shell” van systemd
    inschakelen via de debug-shell.service. Wanneer dan de volgende
    keer opgestart wordt, wordt heel vroeg in het opstartproces een
    login-shell voor root geopend op tty9. Dit kan ingeschakeld
    worden met de kernel-opstartparameter systemd.debug-shell=1, of
    blijvend gemaakt worden met systemctl enable debug-shell (in dat
    geval moet het weer worden uitgeschakeld wanneer de foutopsporing
    is voltooid).

    Meer informatie over het onderzoeken en repareren van een defect
    opstartproces onder systemd is te vinden in het artikel van
    Freedesktop.org over Diagnosing Boot Problems (https://
    freedesktop.org/wiki/Software/systemd/Debugging/) .

4.1.5. Maak een veilige omgeving klaar voor de opwaardering

    Belangrijk

    Indien u bepaalde VPN-diensten (zoals tinc) gebruikt, hou er dan
    rekening mee dat die mogelijk niet beschikbaar zijn gedurende het
    opwaarderingsproces. Zie in dat verband Paragraaf 4.1.3, “Bereid
    u voor op het feit dat diensten een tijd onbeschikbaar zullen
    zijn”.

    Om bij het vanop afstand opwaarderen een extra veiligheidsmarge
    in te bouwen, suggereren we dat u de opwaarderingsprocessen
    uitvoert in de virtuele console die door het programma screen
    geleverd wordt. Dit laat toe om op een veilige manier opnieuw
    verbinding te maken en garandeert dat het opwaarderingsproces
    niet onderbroken wordt, zelfs als de externe verbinding tijdelijk
    faalt.

4.2. Beginnen vanuit “zuiver” Debian

    Het opwaarderingsproces dat in dit hoofdstuk beschreven wordt, is
    uitgetekend voor systemen met een “zuivere” versie van Debian
    stable. APT stuurt wat er op uw systeem wordt geïnstalleerd.
    Indien uw configuratie van APT naast bullseye nog andere
    pakketbronnen bevat, of indien u pakketten geïnstalleerd heeft
    van andere releases of van derden, dan zou u kunnen beginnen met
    het verwijderen van die complicerende factoren om er zeker van te
    zijn dat het opwaarderingsproces op een betrouwbare wijze
    verloopt.

    Het primaire configuratiebestand dat gebruikt wordt door APT om
    uit te maken vanaf welke pakketbronnen pakketten gedownload
    moeten worden, is /etc/apt/sources.list, maar het kan ook gebruik
    maken van bestanden uit de map /etc/apt/sources.list.d/. Zie
    sources.list(5) (https://manpages.debian.org//bookworm/apt/
    sources.list.5.html) voor details. Indien uw systeem gebruik
    maakt van meerdere pakketbronbestanden, moet u ervoor zorgen dat
    deze consistent blijven.

4.2.1. Opwaarderen naar Debian 11 (bullseye)

    Enkel opwaarderingen vanaf Debian 11 (bullseye) worden
    ondersteund. U kunt uw Debian-versie weergeven met:

    $ cat /etc/debian_version
   

    Volg de instructies uit de Notities bij de uitgave van Debian 11
    (https://www.debian.org/releases/bullseye/releasenotes) om eerst
    naar Debian 11 op te waarderen.

4.2.2. Naar de laatste tussenrelease opwaarderen

    Deze werkwijze veronderstelt dat uw systeem reeds opgewaardeerd
    is naar de recentste onderversie of tussenrelease (point release)
    van bullseye. Is dat nog niet gebeurd of weet u het niet, volg
    dan de instructies uit Paragraaf A.1, “Uw bullseye-systeem
    opwaarderen”.

4.2.3. Debian Backports

    Debian Backports (https://backports.debian.org/) stelt gebruikers
    van de stabiele uitgave van Debian in staat om actuelere versies
    van pakketten te gebruiken (met enkele nadelen op het gebied van
    testen en beveiligingsondersteuning). Het Debian Backports Team
    onderhoudt een deelverzameling pakketten van de eerstvolgende
    uitgave van Debian, aangepast en opnieuw gecompileerd om gebruikt
    te kunnen worden met de huidige stabiele uitgave van Debian.

    Pakketten van bullseye-backports hebben lagere versienummers dan
    de versie in bookworm, zodat ze tijdens de opwaardering van de
    distributie gewoon opgewaardeerd kunnen worden naar bookworm, op
    dezelfde wijze als “zuivere” bullseye pakketten. Hoewel er geen
    potentiële problemen bekend zijn, worden opwaarderingstrajecten
    vanaf backports minder getest en lopen deze dienovereenkomstig
    een groter risico.

    Let op

    Terwijl gewone Debian Backports ondersteund worden, bestaat er
    geen schoon opwaarderingstraject voor sloppy (https://
    backports.debian.org/Instructions/#index4h2) backports (waarvoor
    in sources-list van APT vermeldingen gebruikt worden die
    verwijzen naar bullseye-backports-sloppy).

    Zoals dit het geval is voor Paragraaf 4.2.10, “Niet-officiële
    pakketbronnen”, wordt gebruikers de raad gegeven om voor de
    opwaardering vermeldingen van bullseye-backports te verwijderen
    uit hun APT source-list-bestanden. Nadat de opwaardering voltooid
    is, kunnen ze in overweging nemen om bookworm-backports (https://
    backports.debian.org/Instructions/) toe te voegen.

    Raadpleeg voor bijkomende informatie de Backports Wiki-pagina
    (https://wiki.debian.org/Backports) .

4.2.4. De pakketdatabank voorbereiden

    U moet er voor zorgen dat de pakketdatabank klaar is voor u
    doorgaat met de opwaardering. Indien u een ander programma voor
    pakketbeheer gebruikt, zoals aptitude of synaptic, moet u
    nakijken of er mogelijk acties in de wachtrij staan. Indien er in
    het programma voor pakketbeheer ingepland staat dat een pakket
    geïnstalleerd of verwijderd moet worden, kan dit interfereren met
    de opwaarderingsprocedure. Merk op dat u dit enkel kunt
    corrigeren als uw pakketbronbestanden voor APT nog steeds
    verwijzen naar bullseye en niet naar stable of bookworm; zie
    Paragraaf A.2, “Het controleren van uw bronnenlijstbestanden voor
    APT”.

4.2.5. Verouderde pakketten verwijderen

    Het is een goede praktijk om voor de opwaardering verouderde
    pakketten te verwijderen van uw systeem. Ze kunnen complicaties
    veroorzaken tijdens het opwaarderingsproces en ze kunnen
    veiligheidsrisico's inhouden omdat ze niet langer onderhouden
    worden.

4.2.6. Niet-Debianpakketten verwijderen

    Hieronder worden twee methodes aangereikt om geïnstalleerde
    pakketten te vinden die niet van Debian afkomstig zijn. De ene
    met apt en de andere met apt-forktracer. Houd er rekening mee dat
    geen van beide 100% accuraat werkt (het voorbeeld met apt levert
    bijvoorbeeld ook pakketten op die ooit door Debian geleverd
    werden maar nu niet meer, zoals oude kernelpakketten).

    $ apt list '?narrow(?installed, ?not(?origin(Debian)))'
    $ apt-forktracer | sort


4.2.7. Overgebleven configuratiebestanden opruimen

    Een eerdere upgrade heeft mogelijk ongebruikte kopieën van
    configuratiebestanden achtergelaten; oude versies van
    configuratiebestanden, versies geleverd door de pakketbeheerders,
    enz. Het verwijderen van overgebleven bestanden van eerdere
    upgrades kan verwarring voorkomen. Zoek dergelijke overgebleven
    bestanden met:

    # find /etc -name '*.dpkg-*' -o -name '*.ucf-*' -o -name '*.merge-error'


4.2.8. De componenten non-free en non-free-firmware

    Als u niet-vrije firmware hebt geïnstalleerd, wordt aanbevolen
    non-free-firmware toe te voegen aan uw APT-bronnenlijst. Voor
    details zie Paragraaf 2.2, “Archiefgebieden” en Paragraaf 5.1.1,
    “ Niet-vrije firmware verplaatst naar zijn eigen component in het
    archief ”.

4.2.9. De archiefafdeling proposed-updates

    Indien u in uw pakketbronbestanden voor APT de archiefafdeling
    proposed-updates opgenomen heeft, moet u die vermelding
    verwijderen vooraleer u uw systeem probeert op te waarderen. Dit
    is een voorzorgsmaatregel om de kans op conflicten te verkleinen.

4.2.10. Niet-officiële pakketbronnen

    Als u op uw systeem pakketten heeft die niet van Debian afkomstig
    zijn, moet u weten dat deze tijdens de opwaardering eventueel
    verwijderd kunnen worden wegens tegenstrijdige vereisten. Indien
    deze pakketten geïnstalleerd werden via het toevoegen van een
    extra pakketarchief in uw pakketbronbestanden voor APT, ga dan na
    of dat archief ook pakketten aanbiedt die gecompileerd werden
    voor bookworm en pas die pakketbronregel dienovereenkomstig aan
    op hetzelfde moment waarop u de pakketbronregels voor de
    pakketten van Debian aanpast.

    Het is mogelijk dat sommige gebruikers op hun bullseye-systeem “
    recentere” versies hebben, afkomstig van niet-officiële backports
    (voor de stabiele release geschikt gemaakte recentere
    softwareversies), van pakketten die wel degelijk in Debian
    aanwezig zijn. Dergelijke pakketten hebben een grote kans om
    tijdens de opwaardering voor problemen te zorgen, vermits ze
    kunnen leiden tot bestandsconflicten^[4]. Paragraaf 4.5,
    “Mogelijke problemen tijdens de opwaardering” bevat enig
    informatie over hoe u met bestandsconflicten kunt omgaan mochten
    die zich manifesteren.

4.2.11. APT-verankering (pinning) uitschakelen

    Indien u APT geconfigureerd heeft om bepaalde pakketten te
    installeren uit een andere distributie dan uit stable
    (bijvoorbeeld uit testing), zult u de configuratie voor APT
    pinning (opgeslagen in /etc/apt/preferences en /etc/apt/
    preferences.d/) moeten wijzigen om de opwaardering van pakketten
    naar versies uit de nieuwe stabiele release mogelijk te maken.
    Bijkomende informatie over APT-verankering (pinning) is te vinden
    in de man-pagina apt_preferences(5) (https://manpages.debian.org/
    /bookworm/apt/apt_preferences.5.en.html) .

4.2.12. Controleren of gpgv is geïnstalleerd

    APT heeft versie 2 of hoger nodig van gpgv om de sleutels te
    verifiëren die gebruikt worden om releases van bookworm te
    ondertekenen. Aangezien gpgv1 technisch gezien voldoet aan deze
    vereiste, maar alleen nuttig is in specifieke omstandigheden,
    kunnen gebruikers ervoor zorgen dat de juiste versie wordt
    geïnstalleerd met:

    # apt install gpgv


4.2.13. De toestand van pakketten controleren

    Ongeacht de gebruikte methode van opwaarderen is het aanbevolen
    om eerst de toestand van alle pakketten te controleren en na te
    gaan of alle pakketten zich in een opwaardeerbare toestand
    bevinden. Het volgende commando toont pakketten die een status
    hebben van Half-Installed (gedeeltelijk geïnstalleerd) of
    Failed-Config (mislukte configuratie) en de pakketten met een
    foutstatus.

    $ dpkg --audit


    U kunt de toestand van alle pakketten op uw systeem ook
    controleren met aptitude of met commando's zoals

    $ dpkg -l | pager


     of

    # dpkg --get-selections '*' > ~/curr-pkgs.txt


    Als alternatief kunt u ook apt gebruiken.

    # apt list --installed > ~/curr-pkgs.txt


    Het is wenselijk om eventuele 'hold'-markeringen (pakketten die
    gemarkeerd staan als te handhaven in de huidige versie) voor de
    opwaardering te verwijderen. Indien een pakket dat essentieel is
    voor de opwaardering als te handhaven gemarkeerd staat, zal de
    opwaardering mislukken.

    $ apt-mark showhold


    Indien u lokaal een pakket aanpaste en opnieuw compileerde, maar
    het geen andere naam gaf of geen epoch in het versienummer opnam,
    dan moet u het markeren als te handhaven (on hold) om te
    voorkomen dat het opgewaardeerd wordt.

    U kunt voor apt de “hold”-status (te handhaven) van een pakket
    wijzigen met:

    # apt-mark hold pakkketnaam


    Vervang hold door unhold om de “hold”-status (de 'te
    handhaven'-status) ongedaan te maken.

    Als er nog iets is dat u moet repareren, is het best om ervoor te
    zorgen dat uw pakketbronbestanden voor APT nog blijven verwijzen
    naar bullseye, zoals uitgelegd werd in Paragraaf A.2, “Het
    controleren van uw bronnenlijstbestanden voor APT”.

4.3. Pakketbronbestanden voor APT klaarmaken

    Voor u met opwaarderen begint moet u de pakketbronbestanden voor
    APT (/etc/apt/sources.list en bestanden onder /etc/apt/
    sources.list.d/) opnieuw configureren om bronnen toe te voegen
    voor bookworm en normaal ook om bronnen voor bullseye te
    verwijderen.

    APT houdt rekening met alle pakketten die via een van de
    geconfigureerde archieven te vinden zijn en installeert het
    pakket met het hoogste versienummer. Daarbij geeft het voorrang
    aan het eerste item in de bestanden. Dus indien u gebruik maakt
    van verschillende spiegelserverlocaties, moet u eerst deze op
    lokale harde schijven vermelden, dan cd's en vervolgens externe
    spiegelservers.

    Dikwijls kan naar een uitgave verwezen worden met zijn codenaam
    (bijv. bullseye, bookworm) en met zijn statusnaam (d.w.z.
    oldstable, stable, testing, unstable). Naar een uitgave verwijzen
    met de codenaam ervan heeft het voordeel dat u nooit verrast zult
    worden door een nieuwe uitgave. Om die reden gebruiken we hier
    deze benadering. Dit betekent natuurlijk dat u zelf zult moeten
    uitkijken naar de aankondiging van een nieuwe uitgave. Maakt u
    daarentegen gebruik van de statusnaam, dan zult u van zodra een
    release plaats vond, merken dat er voor een massa pakketten
    updates beschikbaar gekomen zijn.

    Debian gebruikt twee mailinglijsten voor het doen van
    aankondigingen, zodat u op de hoogte kunt blijven van relevante
    informatie over de releases van Debian:

      * Door in te tekenen op de Debian mailinglijst voor
        aankondigingen (https://lists.debian.org/debian-announce/)
        krijgt u een kennisgeving telkens Debian een nieuwe uitgave
        brengt. Bijvoorbeeld op het moment dat bookworm van testing
        overgaat naar stable.

      * Door in te tekenen op de Debian mailinglijst voor
        beveiligingsaankondigingen (https://lists.debian.org/
        debian-security-announce/) ontvangt u een kennisgeving
        telkens Debian een beveiligingsaankondiging publiceert.

4.3.1. Op het internet aanwezige pakketbronnen voor APT toevoegen

    Op nieuwe installatie is de standaardinstelling dat APT gebruik
    maakt van de CDN-dienst van Debian, hetgeen er moet voor zorgen
    dat pakketten automatisch gedownload worden van een spiegelserver
    die zich in netwerktermen dicht in de buurt bevindt. Vermits het
    een relatief recente dienst betreft, is het mogelijk dat in de
    configuratie van oudere installaties nog steeds verwezen wordt
    naar een van de centrale internetservers van Debian of naar een
    van de spiegelservers. Indien u dit nog niet gedaan heeft, wordt
    u aangeraden om over te schakelen op het gebruik van de
    CDN-dienst in uw configuratie van APT.

    Om gebruik te maken van de CDN-dienst, moet u een regel zoals
    deze toevoegen aan uw pakketbronconfiguratie van APT (in de
    veronderstelling dat u gebruik maakt van main en contrib):

    deb https://deb.debian.org/debian bookworm main contrib

    Nadat u de nieuwe pakketbronnen toegevoegd heeft, moet u de
    eerdere “deb”-regels deactiveren door er een hash-teken (#) voor
    te plaatsen.

    Indien u echter betere resultaten bekomt door een specifieke
    spiegelserver te gebruiken die in netwerktermen dicht bij u in de
    buurt is, heeft u nog steeds die mogelijkheid.

    De adressen van Debian spiegelservers zijn te vinden op https://
    www.debian.org/distrib/ftplist (https://www.debian.org/distrib/
    ftplist) (kijk bij de paragraaf met als titel “Lijst van Debian
    spiegelservers”).

    Bijvoorbeeld, veronderstel dat de dichtstbijzijnde Debian
    spiegelserver http://mirrors.kernel.org is. Als u op deze
    spiegelserver met een webbrowser gaat kijken, dan zult u merken
    dat de hoofdmappen op de volgende manier georganiseerd zijn:

    http://mirrors.kernel.org/debian/dists/bookworm/main/binary-i386/...
    http://mirrors.kernel.org/debian/dists/bookworm/contrib/binary-i386/...


    Om APT in te stellen op het gebruik van een specifieke
    spiegelserver, moet u een regel als deze toevoegen (opnieuw in de
    veronderstelling dat u gebruik maakt van main en contrib):

    deb http://mirrors.kernel.org/debian bookworm main contrib

    Merk op dat “dists” impliciet toegevoegd wordt en dat de
    argumenten na de naam van de release gebruikt worden om het pad
    uit te breiden tot meerdere mappen.

    Opnieuw moet u na het toevoegen van de nieuwe pakketbronnen de
    voorheen bestaande archiefregels uitschakelen.

4.3.2. APT-pakketbronnen van een lokale spiegelserver toevoegen

    In plaats van externe pakketspiegelservers te gebruiken, kunt u
    de pakketbronbestanden voor APT ook instellen om gebruik te maken
    van een spiegelserver op een lokale harde schijf (mogelijk
    aangekoppeld over NFS).

    Bijvoorbeeld, uw pakketspiegelserver bevindt zich onder /var/
    local/debian/ en heeft de volgende hoofdmappen:

    /var/local/debian/dists/bookworm/main/binary-i386/...
    /var/local/debian/dists/bookworm/contrib/binary-i386/...


    Om met apt van deze spiegelserver gebruik te maken, voegt u deze
    regel toe aan het bestand sources.list:

    deb file:/var/local/debian bookworm main contrib

    Merk op dat “dists” impliciet toegevoegd wordt en dat de
    argumenten na de naam van de release gebruikt worden om het pad
    uit te breiden tot meerdere mappen.

    Nadat u de nieuwe pakketbronnen toegevoegd heeft, moet u de
    eerder bestaande archiefitems in de pakketbronbestanden voor APT
    deactiveren door er een hash-teken (#) voor te plaatsen.

4.3.3. APT-pakketbronnen van optische media toevoegen

    Indien u enkel dvd's (of cd's of blu-raydiscs) wenst te
    gebruiken, moet u de bestaande items in alle pakketbronbestanden
    voor APT deactiveren door er een hash-teken (#) voor te plaatsen.

    Controleer of /etc/fstab een regel bevat die het mogelijk maakt
    om uw cd-station aan te koppelen aan het aankoppelpunt /media/
    cdrom. Indien bijvoorbeeld /dev/sr0 uw cd-station is, moet /etc/
    fstab een regel bevatten zoals deze:

    /dev/sr0 /media/cdrom auto noauto,ro 0 0


    Merk op dat er geen spaties mogen staan tussen de woorden
    noauto,ro in het vierde veld.

    Om na te gaan of het werkt, kunt u een cd in het station plaatsen
    en de volgende commando's uitvoeren:

    # mount /media/cdrom    # hiermee koppelt u de cd aan het aankoppelpunt aan
    # ls -alF /media/cdrom  # dit moet de inhoud tonen van de basismap van de cd
    # umount /media/cdrom   # hiermee ontkoppelt u de cd opnieuw


    Voer vervolgens het volgende commando uit:

    # apt-cdrom add


    voor elke cd met Debian-pakketten waarover u beschikt, om zo de
    gegevens over elke cd toe te voegen aan de databank van APT.

4.4. Pakketten opwaarderen

    De aanbevolen wijze om op te waarderen vanaf eerdere releases van
    Debian, is het pakketbeheergereedschap apt gebruiken.

    Opmerking

    apt is bedoeld voor interactief gebruik en zou niet mogen
    gebruikt worden in scripts. In scripts moet men apt-get
    gebruiken, dat een stabiele uitvoer heeft welke beter geschikt is
    voor verwerking.

    Vergeet niet alle partities die nodig zijn (in het bijzonder de
    root-partitie en de /usr-partitie), aan te koppelen voor lezen en
    schrijven met een commando zoals:

    # mount -o remount,rw /aankoppelpunt


    Nadien moet u zeker nog eens controleren of de vermeldingen van
    de pakketbronnen voor APT (in /etc/apt/sources.list en in de
    bestanden in /etc/apt/sources.list.d/) ofwel verwijzen naar “
    bookworm” of naar “stable”. Er zouden geen pakketbronvermeldingen
    mogen verwijzen naar bullseye.

    +--------------------------------------------------+
    |Opmerking                                         |
    |                                                  |
    |Regels waarin een cd als pakketbron functioneert, |
    |verwijzen soms naar “unstable”. Hoewel dit voor   |
    |verwarring zorgt, mag u deze regel niet aanpassen.|
    +--------------------------------------------------+

4.4.1. De sessie opnemen

    Het wordt sterk aanbevolen dat u het programma /usr/bin/script
    gebruikt om een transcriptie te maken van de opwaarderingssessie.
    Als er zich dan een probleem voordoet, zult u een logboekbestand
    hebben met een beschrijving van wat er gebeurde en kunt u zo
    nodig exacte informatie geven in een bugrapport. Om het opnemen
    te starten, typt u:

    # script -t 2>~/upgrade-bookwormstap.time -a ~/upgrade-bookwormstap.script


    of iets dergelijks. Indien u het script opnieuw moet starten
    (bijv. als u het systeem moet herstarten), gebruik dan andere
    waarden voor stap om een aanduiding te hebben over voor welke
    stap in het opwaarderingsproces u een logboekbestand aanmaakt.
    Laat het script zijn logboekbestand niet in een tijdelijke map,
    zoals /tmp of /var/tmp plaatsen (bestanden in deze mappen kunnen
    verwijderd worden tijdens de opwaardering of bij een herstart van
    de computer).

    De transcriptie zal u ook de mogelijkheid bieden om informatie na
    te kijken die tijdens de opwaardering over het scherm wegscrolde.
    Als u zich aan de console van het systeem bevindt, moet u gewoon
    overschakelen naar VT2 (met Alt+F2) en nadat u aangemeld bent,
    het commando less -R ~root/upgrade-bookworm.script gebruiken om
    het bestand in te kijken.

    Nadat u de opwaardering afgerond heeft, kunt u het programma 
    script stoppen door aan de prompt exit te typen.

    apt zal ook een logboek bijhouden van de gewijzigde toestand van
    pakketten in /var/log/apt/history.log en van de uitvoer naar de
    terminal in /var/log/apt/term.log. dpkg zal daarenboven een
    logboek van alle wijzigingen aan de toestand van pakketten
    bijhouden in /var/log/dpkg.log. Indien u aptitude gebruikt, zal
    ook dit programma een logboek van de wijzigingen bijhouden in /
    var/log/aptitude.

    Indien u het programma script met de schakeloptie -t gebruikte,
    kunt u het programma scriptreplay gebruiken om de hele sessie
    opnieuw af te spelen:

    # scriptreplay ~/upgrade-bookwormstep.time ~/upgrade-bookwormstep.script


4.4.2. De pakketlijst bijwerken

    Eerst moet de lijst met beschikbare pakketten uit de nieuwe
    uitgave opgehaald worden. Dit gebeurt met het volgende commando:

    # apt update


    Opmerking

    Gebruikers van apt-secure kunnen problemen ondervinden wanneer ze
    aptitude of apt-get gebruiken. Voor apt-get kunt u apt-get update
    --allow-releaseinfo-change gebruiken.

4.4.3. Zorg voor voldoende vrije schijfruimte voor de opwaardering

    Vooraleer u uw systeem opwaardeert moet u ervoor zorgen dat u
    voldoende vrije schijfruimte zult hebben als u begint aan de fase
    van volledige opwaardering van het systeem, welke beschreven
    wordt in Paragraaf 4.4.6, “Het systeem opwaarderen”. Eerst worden
    alle pakketten die geïnstalleerd moeten worden en die over het
    netwerk opgehaald moeten worden, opgeslagen in /var/cache/apt/
    archives (en, tijdens het downloaden, in de onderliggende map
    partial/). Daarom moet u de zekerheid hebben dat u op de
    bestandssysteempartitie waarop /var/ zich bevindt, voldoende
    ruimte beschikbaar heeft om tijdelijk de pakketten die op uw
    systeem geïnstalleerd zullen worden, ernaartoe te downloaden.
    Nadat het downloaden afgelopen is, zult u vermoedelijk ook op
    andere bestandssysteempartities extra ruimte nodig hebben, niet
    enkel om de pakketten die opgewaardeerd worden te installeren
    (waarvan de uitvoerbare bestanden of de bestanden met data
    mogelijk groter zijn), maar ook voor het installeren van nieuwe
    pakketten die ten gevolge van de opwaardering noodzakelijk
    geworden zijn. Als uw systeem niet voldoende schijfruimte
    beschikbaar heeft, kunt u eindigen met een niet volledig
    opgewaardeerd systeem dat nog moeilijk te repareren valt.

    apt kan u gedetailleerde informatie geven over de schijfruimte
    die voor de installatie vereist is. Voor u met de opwaardering
    start, kunt u daarvan een schatting krijgen met het commando:

    # apt -o APT::Get::Trivial-Only=true full-upgrade
    [ ... ]
    XXX opgewaardeerd, XXX nieuw geïnstalleerd, XXX te verwijderen en XXX niet opgewaardeerd.
    Moet xx.xMB archieven ophalen.
    Na deze operatie zal AAAMB bijkomende schijfruimte gebruikt worden.


    Opmerking

    Als u dit commando uitvoert bij de aanvang van het
    opwaarderingsproces, kunt u een foutmelding krijgen omwille van
    de redenen die in de paragrafen hierna beschreven worden. In een
    dergelijk geval zult u moeten wachten tot na de minimale
    opwaardering van het systeem, zoals beschreven in
    Paragraaf 4.4.5, “Een minimale opwaardering van het systeem”, om
    dit commando uit te voeren en het de vereiste schijfruimte te
    laten schatten.

    Indien u onvoldoende vrije ruimte voor de opwaardering heeft, zal
    apt u met een melding zoals deze waarschuwen:

    E: U heeft onvoldoende vrije ruimte in /var/cache/apt/archives/.


    Als die situatie zich voordoet, moet u vooraf voldoende vrije
    ruimte maken. U kunt:

      * Pakketten verwijderen die vroeger werden gedownload om
        geïnstalleerd te worden (in /var/cache/apt/archives). Als u de
        pakketcache opruimt met het commando apt clean, zullen alle
        eerder gedownloade pakketbestanden verwijderd worden.

      * Vergeten pakketten verwijderen. Indien u aptitude of apt
        gebruikte om in bullseye handmatig pakketten te installeren,
        zullen die gereedschappen bijgehouden hebben dat u die pakketten
        handmatig installeerde. Deze programma's voor pakketbeheer zijn
        in staat om pakketten, die enkel geïnstalleerd werden omdat ze
        door andere pakketten vereist werden, als overbodig te markeren,
        wanneer de pakketten die aan hen behoefte hadden, zelf verwijderd
        werden. Maar pakketten die u handmatig installeerde, zullen zij
        nooit als te verwijderen markeren. Om automatisch geïnstalleerde
        pakketten die niet langer gebruikt worden te verwijderen, geeft u
        het commando:

        # apt autoremove


        U kunt ook deborphan, debfoster of cruft gebruiken om overbodige
        pakketten op te sporen. Verwijder niet blindweg alle pakketten
        die door deze programma's voorgesteld worden, zeker als u ze
        gebruikt met opties die niet standaard zijn en agressief zijn en
        die de kans op valse positieven vergroten. Het wordt sterk
        aangeraden om handmatig de pakketten te onderzoeken (d.w.z. hun
        inhoud, grootte en beschrijving) waarvan deze programma's de
        verwijdering voorstellen, vooraleer ze daadwerkelijk te
        verwijderen.

      * Verwijder pakketten die teveel ruimte in beslag nemen en die
        momenteel niet nodig zijn (u kunt ze altijd opnieuw installeren
        na de opwaardering). Indien u popularity-contest installeerde,
        kunt u het commando popcon-largest-unused gebruiken voor een
        lijst van niet gebruikte pakketten die de meeste ruimte in beslag
        nemen. Om gewoon te weten welke pakketten de meeste schijfruimte
        in beslag nemen, kunt u het commando dpigs (uit het pakket
        debian-goodies) gebruiken of wajig (met het commando wajig size).
        Ook met aptitude kunt u ze vinden. Start aptitude in
        volledige-terminalmodus, selecteer Weergaven → Nieuwe Vlakke
        Pakketlijst, druk op l en voer ~i in, druk daarna op S en voer
        ~installsize in. Dit zal u een lijst geven waarmee u op een
        handige manier kunt werken.

      * Verwijder vertalingen en taaldefinitiebestanden van het systeem
        als ze niet nodig zijn. U kunt het pakket localepurge installeren
        en het zo configureren dat enkel een paar geselecteerde
        taaldefinities behouden worden op het systeem. Hierdoor zult u de
        schijfruimte die door /usr/share/locale gebruikt wordt, beperken.

      * Verplaats de systeemlogboekbestanden onder /var/log/ tijdelijk
        naar een ander systeem of verwijder ze definitief.

      * Gebruik een tijdelijke /var/cache/apt/archives: u kunt een
        tijdelijke cachemap gebruiken op een ander bestandssysteem (USB
        -opslagapparaat, een tijdelijke harde schijf, een bestandssysteem
        dat al in gebruik is, ...)

        +-----------------------------------------------------+
        |Opmerking                                            |
        |                                                     |
        |Gebruik geen bestandssysteem dat via NFS aangekoppeld|
        |is, aangezien de netwerkverbinding tijdens de        |
        |opwaardering onderbroken kan worden.                 |
        +-----------------------------------------------------+

        Indien u bijvoorbeeld een USB-schijf aangekoppeld heeft op /media
        /usbkey:

         1. verwijder de pakketten die eerder gedownload werden met het
            oog op installatie:

            # apt clean


         2. kopieer de map /var/cache/apt/archives naar de USB-schijf:

            # cp -ax /var/cache/apt/archives /media/usbkey/


         3. koppel de tijdelijke cachemap aan op de huidige:

            # mount --bind /media/usbkey/archives /var/cache/apt/archives


         4. herstel na de opwaardering de originele /var/cache/apt/
            archives-map:

            # umount /var/cache/apt/archives


         5. verwijder de achtergebleven /media/usbkey/archives.

        U kunt de tijdelijke cachemap aanmaken op om het even welk
        bestandssysteem dat aan uw systeem aangekoppeld is.

      * Voer een minimale opwaardering van het systeem uit (zie
        Paragraaf 4.4.5, “Een minimale opwaardering van het systeem”) of
        partiële opwaarderingen gevolgd door een volledige opwaardering.
        Dit maakt het mogelijk om het systeem gedeeltelijk op te
        waarderen en de pakketcache leeg te maken vooraleer de volledige
        opwaardering uit te voeren.

    Merk op dat om het verwijderen van pakketten veilig te laten
    verlopen, het aangeraden is om uw pakketbronbestanden voor APT
    terug in te stellen op bullseye, zoals beschreven wordt in
    Paragraaf A.2, “Het controleren van uw bronnenlijstbestanden voor
    APT”.

4.4.4. Monitoringsystemen stoppen

    Aangezien apt mogelijk diensten die op uw computer actief zijn,
    tijdelijk moet stoppen, is het waarschijnlijk een goed idee om
    monitordiensten die andere beëindigde diensten tijdens de upgrade
    kunnen herstarten, te stoppen. In Debian is monit een voorbeeld
    van zo'n dienst.

4.4.5. Een minimale opwaardering van het systeem

    In sommige gevallen kan het onmiddellijk uitvoeren van een
    volledige opwaardering (zoals die hieronder beschreven wordt)
    leiden tot het verwijderen van een groot aantal pakketten die u
    wenst te behouden. Daarom bevelen we u een opwaardering in twee
    fases aan: eerst een minimale opwaardering uitvoeren om de
    conflicten uit te schakelen die aanleiding geven tot dat fenomeen
    en daarna een volledige opwaardering uitvoeren, zoals beschreven
    in Paragraaf 4.4.6, “Het systeem opwaarderen”.

    Om dit te bereiken geeft u eerst het commando:

    # apt upgrade --without-new-pkgs


    Dit heeft de opwaardering tot gevolg van die pakketten die
    opgewaardeerd kunnen worden zonder dat andere pakketten
    verwijderd of geïnstalleerd moeten worden.

    Een minimale opwaardering van het systeem kan ook nuttig zijn als
    het systeem slechts over beperkte opslagruimte beschikt en een
    volledige opwaardering omwille van opslagruimtebeperkingen niet
    toegepast kan worden.

    Indien het pakket apt-listchanges geïnstalleerd is, zal het (bij
    zijn standaardconfiguratie) paginagewijs belangrijke informatie
    over opgewaardeerde pakketten laten zien na het downloaden van de
    pakketten. Druk na het lezen van de informatie op q om de
    paginagewijze weergave te verlaten en voort te gaan met de
    opwaardering.

4.4.6. Het systeem opwaarderen

    Nadat u de voorgaande stappen gezet heeft, bent u nu klaar om
    voort te gaan met het belangrijkste onderdeel van de
    opwaardering. Voer het volgende commando uit:

    # apt full-upgrade


    Dit zal een volledige opwaardering van het systeem uitvoeren, de
    meest recente beschikbare versies van alle pakketten installeren,
    een oplossing bieden voor alle mogelijke gewijzigde vereisten
    (meestal nieuwe bibliotheekversies of hernoemde pakketten), welke
    pakketten hebben vergeleken bij de vorige uitgave, en alle in de
    weg zittende verouderde pakketten verwijderen.

    Indien u de opwaardering uitvoert met een set cd's/dvd's/BD's,
    zult u wellicht op verschillende momenten tijdens de opwaardering
    gevraagd worden een specifieke schijf in het station te plaatsen.
    Het is mogelijk dat u verschillende malen dezelfde schijf in het
    station moet plaatsen. Dit heeft te maken met pakketten die met
    elkaar verband houden en verspreid over de verschillende schijven
    opgeslagen werden.

    Momenteel geïnstalleerde pakketten die niet opgewaardeerd kunnen
    worden naar een recentere versie zonder de installatiestatus van
    een ander geïnstalleerd pakket te wijzigen, zullen op hun huidige
    versie behouden blijven (dit wordt als “gehandhaafd”
    weergegeven). Dit kan opgelost worden door ofwel aptitude te
    gebruiken om deze pakketten te selecteren als te installeren
    pakketten of door het commando apt install pakket te gebruiken.

4.5. Mogelijke problemen tijdens de opwaardering

    In de volgende paragrafen worden bekende problemen beschreven die
    zich eventueel kunnen manifesteren bij een opwaardering naar
    bookworm.

4.5.1. De opdracht full-upgrade mislukt met de foutmelding “Kon de
onmiddellijke configuratie niet uitvoeren”

    In sommige gevallen kan de stap apt full-upgrade na het downloaden
    van de pakketten mislukken met:
   
    E: Kon de onmiddellijke configuratie voor 'pakket' niet uitvoeren. Raadpleeg man 5 apt.conf onder APT::Immediate-Configure voor bijzonderheden.


    Als dit zich voordoet, zou het mogelijk moeten zijn om de
    opwaardering voort te zetten door apt full-upgrade -o
    APT::Immediate-Configure=0 als commando te gebruiken.

    Een andere mogelijke oplossing voor dit probleem is om tijdelijk
    zowel de pakketbronnen voor bullseye als voor bookworm op te
    nemen in uw pakketbronbestanden voor APT en het commando apt
    update te geven.

4.5.2. Te verwachten verwijderingen

    Het proces van opwaarderen naar bookworm kan om het verwijderen
    van pakketten vragen. De exacte lijst van pakketten kan
    verschillen, afhankelijk van welke pakketten op uw systeem
    geïnstalleerd zijn. In deze notities bij de release worden
    algemene adviezen in verband met deze verwijderingen gegeven,
    maar bij twijfel is het aangeraden om bij elke gebruikte
    opwaarderingsmethode de voorgestelde pakketverwijderingen te
    onderzoeken vooraleer verder te gaan. Meer informatie over in
    bookworm verouderde pakketten vindt u in Paragraaf 4.8,
    “Verouderde pakketten”.

4.5.3. Vicieuze cirkels van conflicten of voorvereisten

    Soms is het noodzakelijk om in APT de optie APT::Force-LoopBreak
    te activeren om in staat te zijn om tijdelijk een essentieel
    pakket te verwijderen omwille van een vicieuze cirkel van het
    type 'Conflicts/Pre-Depends' ('Is tegenstrijdig met/Heeft als
    voorvereiste'). apt zal u over een dergelijk probleem waarschuwen
    en de opwaardering afbreken. U kunt dit probleem omzeilen door
    aan de commandoregel van apt de optie -o APT::Force-LoopBreak=1
    op te geven.

    Het is mogelijk dat de vereistenstructuur van een systeem dermate
    defect is dat een manuele interventie noodzakelijk is. Gewoonlijk
    betekent dit dat apt gebruikt zal moeten worden of

    # dpkg --remove pakket_naam


    om sommige van de voor problemen zorgende pakketten uit de weg
    ruimen, of

    # apt -f install
    # dpkg --configure --pending


    In extreme gevallen kan het gebeuren dat u herinstallatie moet
    forceren met een commando zoals

    # dpkg --install /pad/naar/pakket_naam.deb


4.5.4. Bestandsconflicten

    Bestandsconflicten zouden zich niet mogen voordoen als u een “
    zuiver” bullseye-systeem opwaardeert, maar ze kunnen wel optreden
    als u niet-officiële backports (een na een release verschenen
    recentere pakketversie die voor die release geschikt gemaakt
    werd) geïnstalleerd heeft. Bij een bestandsconflict krijgt u een
    foutmelding zoals:

    Uitpakken van <pakket-foo> (uit <pakket-foo-bestand>) ...
    dpkg: fout bij het verwerken van <pakket-foo> (--install):
     poging tot overschrijven van `<een-bestands-naam>',
     ook aanwezig in pakket <pakket-bar>
    dpkg-deb: subproces plakken gedood door signaal (Defecte pijp)
    Er deden zich fouten voor bij het verwerken van:
    <pakket-foo>


    U kunt een bestandsconflict proberen op te lossen door het pakket
    dat op de laatste regel van de foutmelding vermeld wordt,
    geforceerd te verwijderen:

    # dpkg -r --force-depends pakket_naam


    Nadat u dit gerepareerd heeft, zou u in staat moeten zijn om de
    opwaardering te hervatten door de eerder beschreven apt
    -commando's nogmaals uit te voeren.

4.5.5. Configuratiewijzigingen

    Tijdens de opwaardering zult u vragen krijgen in verband met de
    configuratie of de herconfiguratie van verschillende pakketten.
    Wanneer u gevraagd wordt of een bestand in de map /etc/init.d of
    het bestand /etc/manpath.config moet vervangen worden door de
    versie van de pakketonderhouder, is het meestal nodig om te
    antwoorden met “yes” om de consistentie van het systeem te
    verzekeren. U kunt steeds terugkeren naar de oudere versie,
    vermits die bewaard zal worden met de extensie .dpkg-old.

    Indien u twijfelt wat u moet doen, kunt u de naam van het pakket
    of het bestand noteren en de zaak uitzoeken op een later moment.
    U kunt in het transcriptiebestand de informatie die tijdens de
    opwaardering op het scherm verscheen, nog eens nalezen.

4.5.6. Verspringen van de sessie naar een console

    Indien u de lokale console van het systeem gebruikt om de
    opwaardering uit te voeren, kunt u ondervinden dat u op sommige
    momenten tijdens de opwaardering plots een ander scherm te zien
    krijgt en het zicht op het verloop van het opwaarderingsproces
    verloren bent. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren op systemen met een
    grafische interface wanneer de beeldschermbeheerder opnieuw
    opgestart wordt.

    Om de console te herstellen waarop de opwaardering liep, zult u
    de toetsencombinatie Ctrl+Alt+F1 (als u zich in het grafische
    opstartscherm bevindt) of Alt+F1 (als u zich in de lokale
    tekstmodus-console bevindt) moeten gebruiken om terug te keren
    naar de virtuele terminal 1. Vervang F1 door de functietoets die
    hetzelfde cijfer heeft als het cijfer van de virtuele terminal
    waarin de opwaardering uitgevoerd werd. U kunt ook Alt+Pijl Links
    of Alt+Pijl Rechts gebruiken om te wisselen tussen de
    verschillende tekstmodus-terminals.

4.6. Uw kernel en aanverwante pakketten opwaarderen

    In deze paragraaf wordt uitgelegd hoe u uw kernel opwaardeert en
    worden mogelijke problemen behandeld die met deze opwaardering
    verband houden. U kunt ofwel een van de door Debian aangeboden
    linux-image-*-pakketten installeren of een aangepaste kernel
    compileren uit de broncode.

    Merk op dat veel van de informatie uit deze paragraaf uitgaat van
    de aanname dat u een van de modulaire kernels van Debian gebruikt
    samen metinitramfs-tools en udev. Indien u ervoor kiest om een
    aangepaste kernel te gebruiken die geen initrd nodig heeft of
    indien u een andere initrd-generator gebruikt, zal bepaalde
    informatie voor u mogelijk niet relevant zijn.

4.6.1. Een kernel-metapakket installeren

    Wanneer u met het commando full-upgrade de stap zet van volledige
    opwaardering van bullseye naar bookworm, wordt het sterk
    aanbevolen een linux-image-*-metapakket te installeren als u dit
    voordien nog niet deed. Deze metapakketten installeren tijdens
    opwaarderingen automatisch recentere versies van de kernel. U
    kunt nagaan of u een metapakket geïnstalleerd heeft met het
    commando

    $ dpkg -l 'linux-image*' | grep ^ii | grep -i meta


    Indien u geen uitvoer te zien krijgt, zult u ofwel zelf handmatig
    het pakket met een recentere kernelversie moeten installeren
    ofwel een linux-image-metapakket. Om de lijst met beschikbare
    linux-image-metapakketten te krijgen, geeft u de opdracht

    $ apt-cache search linux-image- | grep -i meta | grep -v transition


    Indien u twijfelt over welk pakket u moet selecteren, moet u de
    opdracht uname -r gebruiken en zoeken naar een pakket met een
    soortgelijke naam. Indien u bijvoorbeeld “4.9.0-8-amd64” te zien
    krijgt, is het aangeraden om linux-image-amd64 te installeren. U
    kunt ook gebruik maken van apt-cache om een uitgebreide
    beschrijving van elk pakket te zien, hetgeen u kan helpen bij het
    kiezen van het beste pakket uit de beschikbare pakketten.
    Bijvoorbeeld:

    $ apt show linux-image-amd64


    U moet dan apt install gebruiken om het te installeren. Nadat
    deze nieuwe kernel geïnstalleerd is, moet u bij de eerst
    mogelijke gelegenheid het systeem herstarten om te kunnen
    genieten van de voordelen die de nieuwe kernelversie biedt. Lees
    echter zeker eerst Paragraaf 5.1.17, “Zaken die na de
    opwaardering en voor het herstarten van de computer moeten
    gebeuren” voor u de computer voor het eerst herstart na de
    opwaardering.

    Voor de meer avontuurlijk aangelegde personen staat er in Debian
    een gemakkelijke methode ter beschikking om een eigen aangepaste
    kernel te compileren. Installeer de broncode van de kernel die in
    het pakket linux-source te vinden is. U kunt het deb-pkg-target
    uit de makefile van de broncode gebruiken om een binair pakket te
    bouwen. Meer informatie is te vinden in het Debian Linux Kernel
    Handbook (https://kernel-handbook.alioth.debian.org/) , dat ook
    beschikbaar is onder de vorm van het pakket
    debian-kernel-handbook.

    Als dit mogelijk is, heeft u er voordeel bij om het kernelpakket
    afzonderlijk en los van de algemene full-upgrade op te waarderen
    om de kansen te verkleinen dat het systeem zich tijdelijk in een
    niet-opstartbare toestand bevindt. Merk op dat u dit pas mag doen
    na het minimale opwaarderingsproces, beschreven in
    Paragraaf 4.4.5, “Een minimale opwaardering van het systeem”.

4.7. Voorbereid zijn op de volgende release

    Na de opwaardering kunt u verschillende zaken doen om voorbereid
    te zijn op de volgende release.

      * Verwijder pakketten als ze overbodig of verouderd geworden
        zijn, zoals beschreven is in Paragraaf 4.4.3, “Zorg voor
        voldoende vrije schijfruimte voor de opwaardering” en in
        Paragraaf 4.8, “Verouderde pakketten”. U moet nakijken welke
        configuratiebestanden zij gebruiken en erover denken om de
        pakketten te wissen zodat ook hun configuratiebestanden
        verwijderd worden. Zie ook Paragraaf 4.7.1, “Verwijderde
        pakketten wissen”.

4.7.1. Verwijderde pakketten wissen

    Over het algemeen is het aanbevolen om verwijderde pakketten te
    wissen (met het commando purge van APT). Dit is in het bijzonder
    het geval als ze bij een eerdere release-upgrade verwijderd
    werden (bijvoorbeeld bij de opwaardering naar bullseye) of als ze
    door een derde geleverd waren. In het bijzonder van
    init.d-scripts is bekend dat deze voor problemen kunnen zorgen.

    Let op

    Door een pakket te wissen worden over het algemeen ook de
    logboekbestanden ervan gewist. Misschien wilt u er eerst een
    reservekopie van maken.

    Het volgende commando toont een lijst van alle verwijderde
    pakketten waarvan er mogelijk configuratiebestanden
    achtergebleven zijn op het systeem (indien van toepassing):

    $ apt list '~c'


    De pakketten kunnen gewist worden met het commando apt purge. In
    de veronderstelling dat u ze allemaal tegelijk wilt wissen, kunt
    u het volgende commando gebruiken:

    # apt purge '~c'


4.8. Verouderde pakketten

    Worden er met bookworm veel nieuwe pakketten geïntroduceerd, dan
    worden er ook heel wat oude pakketten die in bullseye zaten met
    pensioen gestuurd of weggelaten. Voor deze verouderde pakketten
    is geen opwaardering meer voorzien. Hoewel niets u belet om
    desgewenst een verouderd pakket te blijven gebruiken, zal het
    Debian-project gewoonlijk een jaar na de uitgave van bookworm^[5]
    de beveiligingsondersteuning ervan stopzetten en in die
    tussentijd gewoonlijk ook geen andere ondersteuning meer bieden.
    Als er alternatieven voor de verouderde pakketten beschikbaar
    zijn, is het aangeraden om ze door een dergelijk alternatief te
    vervangen.

    Er kunnen veel redenen zijn waarom een pakket verwijderd werd uit
    de distributie: zij worden door de toeleveraar niet langer
    onderhouden; er is niet langer een ontwikkelaar van Debian
    geïnteresseerd in het onderhoud van het pakket; de geboden
    functionaliteit werd door andere software (of door een nieuwere
    versie) overgenomen; of omdat ze bugs bevatten worden zij niet
    langer als geschikt beschouwd voor bookworm. In dit laatste geval
    kan het pakket wel nog aanwezig zijn in de distributie “unstable”
    .

    “Verouderde en lokaal gemaakte pakketten” kunnen worden
    weergegeven en verwijderd vanaf de opdrachtregel met:

    $ apt list '~o'
    # apt purge '~o'


    Het Bugopvolgingssysteem van Debian (https://bugs.debian.org/)
    verschaft dikwijls bijkomende informatie over de redenen voor het
    verwijderen van een pakket. U moet zowel de bugrapporten voor het
    pakket zelf als de bugrapporten voor het pseudo-pakket
    ftp.debian.org (https://bugs.debian.org/cgi-bin/pkgreport.cgi?pkg
    =ftp.debian.org&archive=yes) erop nakijken.

    Raadpleeg voor een lijst van voor Bookworm verouderde pakketten
    Paragraaf 5.3.1, “Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten”

4.8.1. Dummy overgangspakketten

    Sommige pakketten uit bullseye kunnen in bookworm vervangen zijn
    door dummy overgangspakketten, welke tijdelijke plaatsbekleders
    zijn, bedoeld om opwaarderingen te vereenvoudigen. Indien
    bijvoorbeeld een toepassing die vroeger uit een enkel pakket
    bestond, opgesplitst werd in verschillende pakketten, kan
    voorzien worden in een overgangspakket met dezelfde naam als het
    oude pakket en met passende vereisten die tot de installatie van
    de nieuwe pakketten leiden. Nadat dit gebeurd is, kan het
    overbodige dummypakket veilig verwijderd worden.

    De pakketbeschrijving van dummy overgangspakketten vermeldt
    gewoonlijk welk doel deze hebben. Deze zijn echter niet uniform;
    in het bijzonder zijn sommige “dummy”-pakketten bedoeld om
    geïnstalleerd te blijven, met als doel om een volledige
    softwaresuite binnen te trekken of om doorheen de tijd zicht te
    blijven houden op de meest recente beschikbare versie van een
    programma. Wellicht vindt u ook deborphan met een van de opties
    van het type --guess-* (bijv. --guess-dummy), nuttig om dummy
    overgangspakketten op uw systeem te detecteren.


---------------------------------------------------------------------

    ^[1] Indien de debconf-prioriteit ingesteld staat op een erg hoog
    niveau, onderdrukt u mogelijk configuratievragen. Echter,
    diensten die terugvallen op standaardantwoorden die op uw systeem
    niet toepasbaar zijn, zullen dan niet kunnen starten.

    ^[2] Voorbeelden zijn DNS- en DHCP-diensten, in het bijzonder
    wanneer er geen redundantie of automatische doorschakeling
    voorzien is. In het geval van DHCP kunnen gebruikers afgekoppeld
    worden van het netwerk als de leasetermijn korter is dan de tijd
    die nodig is om het opwaarderingsproces te voltooien.

    ^[3] Deze functionaliteit kan uitgezet worden door de parameter
    panic=0 toe te voegen aan de opstartparameters.

    ^[4] Het pakketbeheersysteem van Debian laat normaal niet toe dat
    een pakket een bestand verwijdert of vervangt dat eigendom is van
    een ander pakket, tenzij het bedoeld is om dat pakket te
    vervangen.

    ^[5] Of voor zover er binnen die tijdspanne geen andere release
    heeft plaatsgevonden. Normaal worden niet meer dan twee stabiele
    releases tegelijk ondersteund.

Hoofdstuk 5. Kwesties waarvan u zich bewust moet zijn bij bookworm

    Soms hebben veranderingen die in een nieuwe uitgave
    geïntroduceerd worden, neveneffecten die redelijkerwijs niet te
    vermijden zijn en soms brengen zij ergens anders bugs aan het
    licht. In dit hoofdstuk behandelen we kwesties waarvan wij ons
    bewust zijn. Gelieve ook de errata te lezen, de documentatie bij
    de betreffende pakketten, de bugrapporten en de andere
    informatiebronnen die vermeld worden in Paragraaf 6.1,
    “Literatuurverwijzingen”.

5.1. Opwaarderingsspecifieke zaken voor bookworm

    Deze paragraaf behandelt onderwerpen die verband houden met de
    opwaardering van bullseye naar bookworm.

5.1.1. Niet-vrije firmware verplaatst naar zijn eigen component in
het archief

    Zoals beschreven wordt in Paragraaf 2.2, “Archiefgebieden”,
    worden niet-vrije firmwarepakketten nu geleverd vanuit een
    speciale archiefcomponent, genaamd non-free-firmware. Om ervoor
    te zorgen dat geïnstalleerde niet-vrije firmwarepakketten de
    juiste upgrades krijgen, zijn wijzigingen in de APT-configuratie
    nodig. Ervan uitgaande dat de non-free component alleen is
    toegevoegd aan de bronnenlijst van APT om firmware te
    installeren, zou de bijgewerkte vermelding in de bronnenlijst van
    APT er als volgt uit kunnen zien:

    deb https://deb.debian.org/debian bookworm main non-free-firmware

    Als u door apt naar dit hoofdstuk bent verwezen, kunt u voorkomen
    dat het u continu op de hoogte stelt van deze wijziging door een
    apt.conf(5) (https://manpages.debian.org//bookworm/apt/
    apt.conf.5.html) -bestand aan te maken met de naam /etc/apt/
    apt.conf.d/no-bookworm-firmware.conf en met de volgende inhoud:

    APT::Get::Update::SourceListWarnings::NonFreeFirmware "false";

5.1.2. Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok instellen

    Het pakket ntp, dat vroeger de standaardmanier was om de
    systeemklok in te stellen vanaf een NTP-server (Network Time
    Protocol), is vervangen door ntpsec.

    De meeste gebruikers zullen geen specifieke actie moeten
    ondernemen om over te stappen van ntp naar ntpsec.

    In bookworm zijn er ook verschillende andere pakketten die een
    soortgelijke dienst leveren. De Debian standaard is nu
    systemd-timesyncd, wat voldoende kan zijn voor gebruikers die
    alleen een ntp-client nodig hebben om hun klok in te stellen.
    Bookworm bevat ook chrony en openntpd die meer geavanceerde
    functies ondersteunen, zoals het laten functioneren van een eigen
    NTP-server.

5.1.3. Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd naar 7

    Puppet is opgewaardeerd van 5 naar 7, waarbij de Puppet 6-serie
    helemaal wordt overgeslagen. Dit introduceert grote veranderingen
    in het Puppet-ecosysteem.

    De klassieke op Ruby gebaseerde toepassing Puppet Master 5.5.x
    werd door de bovenstroomse ontwikkelaars verouderd verklaard en
    is niet langer beschikbaar in Debian. Ze wordt vervangen door
    Puppet Server 7.x, geleverd door het pakket puppetserver. Het
    pakket wordt automatisch geïnstalleerd als een vereiste van het
    overgangspakket puppet-master.

    In sommige gevallen is Puppet Server een eenvoudige vervanging
    voor Puppet Master, maar u dient de configuratiebestanden te
    bekijken die beschikbaar zijn onder /etc/puppet/puppetserver om
    er zeker van te zijn dat de nieuwe standaardinstellingen geschikt
    zijn voor uw implementatie. Met name de vroegere indeling voor
    het bestand auth.conf is verouderd, zie de auth.conf-documentatie
    (https://www.puppet.com/docs/puppet/7/server/
    config_file_auth.html) voor details.

    De aanbevolen aanpak is om de server vóór de clients op te
    waarderen. De Puppet 7 Server is achterwaarts compatibel met
    oudere clients (https://www.puppet.com/docs/puppet/7/server/
    compatibility_with_puppet_agent.html) ; een Puppet 5 Server kan
    nog steeds omgaan met opgewaardeerde clients (agents), maar kan
    geen nieuwe Puppet 7 agents registreren. Dus als u nieuwe Puppet
    7 agents inzet voordat u de server hebt opgewaardeerd, kunt u ze
    niet aan de vloot toevoegen.

    Het pakket puppet werd vervangen door het pakket puppet-agent en
    is nu een overgangspakket om een vlotte opwaardering te
    garanderen.

    Tenslotte werd het pakket puppetdb verwijderd uit bullseye maar
    opnieuw geïntroduceerd in bookworm.

5.1.4. youtube-dl vervangen door yt-dlp

    Het populaire hulpmiddel youtube-dl, dat video's van een grote
    verscheidenheid aan websites kan downloaden (inclusief, maar niet
    beperkt tot YouTube), is niet langer opgenomen in Debian. Het is
    vervangen door een leeg overgangspakket dat in de plaats ervan
    het pakket yt-dlp binnenhaalt. yt-dlp is een afsplitsing van
    youtube-dl waar momenteel nieuwe ontwikkeling plaatsvindt.

    Er zijn geen compatibiliteitsomkaderingen voorzien, dus u zult uw
    scripts en persoonlijk gedrag moeten aanpassen om yt-dlp aan te
    roepen in plaats van youtube-dl. De functionaliteit zou
    grotendeels hetzelfde moeten zijn, hoewel sommige opties en
    gedragsdetails zijn veranderd. Zorg ervoor dat u de man-pagina
    (https://manpages.debian.org//bookworm/yt-dlp/yt-dlp.1 .html)
    raadpleegt voor details, en in het bijzonder de sectie over
    Verschillen in standaardgedrag (https://manpages.debian.org/
    bookworm/yt-dlp/yt-dlp.1.html#Differences_in_default_behavior) .

5.1.5. Verschillende versies van Fcitx kunnen niet langer samen
worden geïnstalleerd

    De pakketten fcitx en fcitx5 bieden versie 4 en versie 5 van het
    populaire Fcitx Input Method Framework (invoermethoderaamwerk).
    In opvolging van de aanbeveling van de bovenstroomse auteur
    kunnen ze niet langer samen worden geïnstalleerd op hetzelfde
    besturingssysteem. Gebruikers moeten bepalen welke versie van
    Fcitx behouden moet blijven als ze eerder fcitx en fcitx5 samen
    hadden geïnstalleerd.

    Gebruikers worden sterk aangeraden om vóór de upgrade alle
    pakketten die verband houden met de ongewenste Fcitx-versie, te
    verwijderen (fcitx-* voor Fcitx 4, en fcitx5-* voor Fcitx 5). Als
    de upgrade is voltooid, kunt u overwegen het im-config opnieuw
    uit te voeren om het voor het systeem gewenste
    invoermethoderaamwerk te selecteren.

    U kunt meer achtergrondinformatie lezen in de aankondiging in de
    mailinglijst (https://lists.debian.org/debian-chinese-gb/2021/12/
    msg00000.html) (tekst geschreven in Vereenvoudigd Chinees).

5.1.6. De naam van MariaDB-pakketten bevatten geen versienummers meer

    In tegenstelling tot bullseye waar de MariaDB-versie in de
    pakketnaam stond (bijv. mariadb-server-10.5 en
    mariadb-client-10.5), zijn in bookworm de equivalente pakketnamen
    van MariaDB 10.11 volledig versieloos (bijv. mariadb-server of
    mariadb-client). De MariaDB-versie is nog steeds zichtbaar in de
    metagegevens van de pakketversie.

    Er is ten minste één opwaarderingsscenario bekend (Bug #1035949)
    (https://bugs.debian.org/1035949) waarbij de overgang naar
    pakketnamen zonder versie mislukt: het uitvoeren van

    apt-get install default-mysql-server

    kan mislukken wanneer mariadb-client-10.5 en het bestand /usr/bin
    /mariadb-admin daarin wordt verwijderd voordat de SysV
    init-service van MariaDB-server een shutdown heeft uitgevoerd,
    waarvoor mariadb-admin gebruikt wordt. De oplossing hiervoor is
    het uitvoeren van

    apt upgrade

    voorafgaand aan het uitvoeren van

    apt full-upgrade

    .

    raadpleeg voor meer informatie over de wijzigingen van de
    pakketnamen van MariaDB /usr/share/doc/mariadb-server/
    NEWS.Debian.gz (https://salsa.debian.org/mariadb-team/
    mariadb-server/-/blob/280369f034bedae714af2f26111d1d9d1659f142/
    debian/mariadb-server.NEWS) .

5.1.7. Wijzigingen in verband met systeemregistratie

    Het pakket rsyslog is op de meeste systemen niet meer nodig en u
    kunt het misschien verwijderen.

    Veel programma's produceren logberichten om de gebruiker te
    informeren over wat ze doen. Deze berichten kunnen worden beheerd
    door het “journal” van systemd of door een “syslog
    achtergronddienst” zoals rsyslog.

    In bullseye was rsyslog standaard geïnstalleerd en was het
    systemd journal geconfigureerd om logberichten door te sturen
    naar rsyslog, dat berichten opschrijft in verschillende
    tekstbestanden, zoals /var/log/syslog.

    Vanaf bookworm wordt rsyslog niet meer standaard geïnstalleerd.
    Als u rsyslog niet wilt blijven gebruiken, kunt u het na de
    upgrade markeren als automatisch geïnstalleerd met

    apt-mark auto rsyslog

    en daarna zal een

    apt autoremove

    het indien mogelijk verwijderen. Als u een upgrade hebt
    uitgevoerd vanaf oudere releases van Debian, en de standaard
    configuratie-instellingen niet hebt geaccepteerd, is het journaal
    misschien niet geconfigureerd om berichten op te slaan in een
    permanente opslag: instructies om dit in te schakelen staan in
    journald.conf(5) (https://manpages.debian.org//bookworm/systemd/
    journald.conf.5.html) .

    Als u besluit om af te stappen van rsyslog kunt u het commando 
    journalctl gebruiken om logboekberichten te lezen, die in een
    binair formaat worden opgeslagen onder /var/log/journal.
    Bijvoorbeeld,

    journalctl -e

    toont de meest recente logboekberichten in het journaal en
   
    journalctl -ef

    toont nieuwe berichten terwijl ze worden geschreven
    (vergelijkbaar met het uitvoeren van

    tail -f /var/log/syslog

    ).

5.1.8. wijzigingen in verband met rsyslog die van invloed zijn op
programma's voor het analyseren van logboekberichten zoals logcheck

    rsyslog gebruikt nu standaard “high precision timestamps” (zeer
    nauwkeurige tijdstempels) die van invloed kunnen zijn op andere
    programma's die de systeemlogboeken analyseren. Er is meer
    informatie over het aanpassen van deze instelling in rsyslog.conf
    (5) (https://manpages.debian.org//bookworm/rsyslog/
    rsyslog.conf.5.html) .

    De wijziging in tijdstempels kan vereisen dat lokaal gemaakte
    regels voor logcheck worden bijgewerkt. logcheck controleert
    berichten in het systeemlogboek (geproduceerd door
    systemd-journald of rsyslog) aan de hand van een aanpasbare
    database met reguliere expressies, ook wel regels genoemd. Regels
    die getoetst worden aan het tijdstip waarop het bericht is
    geproduceerd, moeten worden bijgewerkt zodat ze overeenkomen met
    de nieuwe door rsyslog gebruikte indeling. De standaardregels,
    die worden geleverd door het pakket logcheck-database, zijn
    bijgewerkt, maar andere regels, waaronder regels die lokaal zijn
    gemaakt, moeten mogelijk worden bijgewerkt om de nieuwe indeling
    te herkennen. Zie /usr/share/doc/logcheck-database/NEWS.Debian.gz
    (https://salsa.debian.org/debian/logcheck/-/blob/debian/1.4.0/
    debian/logcheck-database.NEWS) voor een script om lokale
    logcheck-regels te helpen updaten.

5.1.9. rsyslog maakt minder logbestanden aan

    Er zijn wijzigingen in verband met de logbestanden die door
    rsyslog worden aangemaakt, en sommige bestanden in /var/log
    kunnen worden verwijderd.

    Als u rsyslog blijft gebruiken (zie Paragraaf 5.1.7, “Wijzigingen
    in verband met systeemregistratie”), worden sommige
    logboekbestanden in /var/log niet langer standaard aangemaakt. De
    berichten die naar deze bestanden werden geschreven staan ook in
    /var/log/syslog maar de betrokken bestanden worden niet langer
    standaard aangemaakt. Alles wat vroeger naar deze bestanden werd
    geschreven zal nog steeds beschikbaar zijn in /var/log/syslog.

    De bestanden die niet meer worden aangemaakt zijn:

      * /var/log/mail.{info,warn,err}

        Deze bestanden bevatten berichten van de lokale mail
        transport agent (MTA), opgesplitst naar prioriteit.

        Aangezien /var/log/mail.log alle mail-gerelateerde berichten
        bevat, kunnen deze bestanden (en hun geroteerde tegenhangers)
        veilig worden verwijderd. Als u deze bestanden gebruikte om
        anomalieën te controleren, zou een geschikt alternatief iets
        als logcheck kunnen zijn.
   
      * /var/log/lpr.log

        Di bestand bevatte logboekberichten met betrekking tot
        afdrukken. Het standaard afdruksysteem in debian is cups dat
        dit bestand niet gebruikt. Dus tenzij u een ander
        afdruksysteem hebt geïnstalleerd, kan dit bestand (en zijn
        geroteerde tegenhangers) worden verwijderd.

      * /var/log/{messages,debug,daemon.log}

        Deze bestanden (en hun geroteerde tegenhangers) kunnen worden
        verwijderd. Alles wat vroeger in deze bestanden werd
        opgeschreven, staat nog steeds in /var/log/syslog.

5.1.10. opwaarderen van slapd kan handmatige interventie vereisen

    OpenLDAP 2.5 is een belangrijke nieuwe release en bevat
    verschillende incompatibele wijzigingen zoals beschreven wordt in
    de bovenstroomse release-aankondiging (https://git.openldap.org/
    openldap/openldap/-/raw/OPENLDAP_REL_ENG_2_5/ANNOUNCEMENT) .
    Afhankelijk van de configuratie kan de dienst slapd na de upgrade
    gestopt blijven, totdat de noodzakelijke configuratie-updates
    zijn voltooid.

    Hieronder volgen enkele van de bekende incompatibele wijzigingen:

      * De databasebackends slapd-bdb(5) (https://manpages.debian.org
        //bullseye/slapd/slapd-bdb.5.html) en slapd-hdb(5) (https://
        manpages.debian.org//bullseye/slapd/slapd-hdb.5.html) zijn
        verwijderd. Als u een van deze backends gebruikt onder
        bullseye, is het sterk aanbevolen om over te schakelen op de
        backend slapd-mdb(5) (https://manpages.debian.org//bookworm/
        slapd/slapd-mdb.5.html) voordat u de opwaardering naar
        bookworm uitvoert.

      * De databasebackend slapd-shell(5) (https://
        manpages.debian.org//bullseye/slapd/slapd-shell.5.html) is
        verwijderd.

      * Bij de overlay slapo-ppolicy(5) (https://manpages.debian.org/
        /bookworm/slapd/slapo-ppolicy.5.html) is het schema nu in de
        module zelf gecompileerd. Het oude externe schema, als dat
        aanwezig is, is in strijd met het nieuwe ingebouwde schema.

      * De wachtwoordmodule pw-argon2 (https://manpages.debian.org//
        bullseye/slapd-contrib/slapd-pw-argon2.5.html) uit contrib
        werd hernoemd naar argon2 (https://manpages.debian.org//
        bookworm/slapd/slappw-argon2.5.html) .

    Instructies voor het voltooien van de upgrade en het hervatten
    van de dienst slapd zijn te vinden in /usr/share/doc/slapd/
    README.Debian.gz (https://sources.debian.org/src/openldap/
    bookworm/debian/slapd.README.Debian /) . Raadpleeg ook de
    bovenstroomse opwaarderingsnotities (https://openldap.org/doc/
    admin25/appendix-upgrading.html) .

5.1.11. GRUB voert niet langer standaard os-prober uit

    Lange tijd heeft grub het pakket os-prober gebruikt om andere
    besturingssystemen die op een computer zijn geïnstalleerd te
    detecteren, zodat het deze kan toevoegen aan het opstartmenu.
    Helaas kan dat in bepaalde gevallen problematisch zijn (bijv. als
    er virtuele gastmachines actief zijn), dus dit is nu standaard
    uitgeschakeld in de laatste bovenstroomse release.

    Als u GRUB gebruikt om uw systeem op te starten en andere
    besturingssystemen in het opstartmenu wilt blijven zien, kunt u
    dit aanpassen. Ofwel kun u het bestand /etc/default/grub
    bewerken, ervoor zorgen dat u er als instelling
    GRUB_DISABLE_OS_PROBER=false staan hebt en het commando 
    update-grub opnieuw uitvoeren, ofwel kunt u

    dpkg-reconfigure <GRUB_PACKAGE> uitvoeren

    om deze en andere GRUB-instellingen op een meer
    gebruikersvriendelijke manier te wijzigen.

5.1.12. In GNOME is de toegankelijkheidsondersteuning voor
schermlezers verminderd

    Veel GNOME-apps zijn overgestapt van de grafische
    gereedschapskist GTK3 naar GTK4. Helaas heeft dit veel apps veel
    minder bruikbaar gemaakt met schermlezers zoals orca.

    Als u afhankelijk bent van een schermlezer, kunt u overwegen om
    over te stappen naar een andere grafische werkomgeving, zoals
    Mate (https://mate-desktop.org) , die een betere
    toegankelijkheidsondersteuning heeft. U kunt dit doen door het
    pakket mate-desktop-environment te installeren. Informatie over
    het gebruik van Orca onder Mate is hier (https://wiki.debian.org/
    Accessibility/Orca#MATE) beschikbaar.

5.1.13. De basislijn voor 32-bit PC is nu i686

    Debian's ondersteuning voor 32-bit PC (bekend als de
    Debian-architectuur i386) dekt nu geen i586-processor meer. De
    nieuwe minimumvereiste is i686. Dit betekent dat de architectuur 
    i386 nu de "lange NOP-instructie" (NOPL) vereist, terwijl
    bullseye nog enkele i586-processoren ondersteunde zonder die
    instructie (bijvoorbeeld de "AMD Geode").

    Als uw machine niet aan deze eis voldoet, is het raadzaam om voor
    de rest van zijn ondersteuningscyclus bij bullseye te blijven.

5.1.14. Wijzigingen in de polkit-configuratie

    Met het oog op consistentie met de bovenstroomse ontwikkeling en
    met andere distributies werd voor de dienst polkit (voorheen
    PolicyKit), die onbevoegde programma's toegang geeft tot
    geprivilegieerde systeemdiensten, de syntaxis en de locatie van
    lokale beleidsregels gewijzigd. Lokale regels voor het aanpassen
    van het beveiligingsbeleid moet u nu schrijven in JavaScript
    (https://wikipedia.org/wiki/JavaScript) en deze plaatsen in /etc/
    polkit-1/rules.d/*.rules. Voorbeeldregels die de nieuwe indeling
    gebruiken, zijn te vinden in /usr/share/doc/polkitd/examples/ en
    polkit(8) (https://manpages.debian.org//unstable/polkitd/
    polkit.8.html#AUTHORIZATION_RULES) bevat meer informatie.

    Voorheen konden regels worden geschreven in de indeling pkla en
    in submappen van /etc/polkit-1/localauthority of /var/lib/
    polkit-1/localauthority worden geplaatst. .pkla-bestanden zouden
    nu echter als verouderd moeten worden beschouwd en zullen alleen
    blijven werken als het pakket polkitd-pkla is geïnstalleerd. Dit
    pakket zal normaal gesproken automatisch worden geïnstalleerd
    wanneer u opwaardeert naar bookworm, maar het zal waarschijnlijk
    niet worden opgenomen in toekomstige releases van Debian, dus
    alle lokale beleidsaanpassingen zullen moeten worden overgezet
    naar de JavaScript-indeling.

5.1.15. Een “samengevoegde /usr” is nu vereist

    Debian heeft een indeling van het bestandssysteem aangenomen,
    aangeduid als “samengevoegde /usr”, welke niet langer de oude
    mappen /bin, / sbin, /lib, of facultatieve varianten zoals /lib64
    bevat. In de nieuwe indeling zijn de verouderde mappen vervangen
    door symbolische koppelingen naar de corresponderende locaties /
    usr/bin, /usr/sbin, /usr/lib en <bestandsnaam>/usr/lib64</
    bestandsnaam>. Dit betekent dat bijvoorbeeld zowel /bin/bash als
    /usr/bin/bash het commando bash zullen starten.

    Voor systemen die zijn geïnstalleerd als buster of bullseye
    verandert er niets, aangezien de nieuwe indeling van het
    bestandssysteem al de standaard was in deze releases. De oudere
    indeling wordt echter niet langer ondersteund en systemen die
    deze gebruiken, worden geconverteerd naar de nieuwe indeling
    wanneer ze worden opgewaardeerd naar bookworm.

    De conversie naar de nieuwe indeling zou voor de meeste
    gebruikers geen gevolgen moeten hebben. Alle bestanden worden
    automatisch naar hun nieuwe locatie verplaatst, zelfs als ze
    lokaal zijn geïnstalleerd of afkomstig zijn uit pakketten die
    niet door Debian worden geleverd, en hardgecodeerde paden zoals /
    bin/sh blijven werken. Er zijn echter enkele mogelijke problemen:

      * 
        dpkg --search

        zal verkeerde antwoorden geven voor bestanden die naar de
        nieuwe locaties zijn verplaatst:

        dpkg --search /usr/bin/bash

        zal niet vaststellen dat bash uit een pakket kwam. (Maar

        dpkg --search /bin/bash

        werkt nog steeds zoals verwacht.)
   
      * Lokale software die niet door Debian wordt geleverd,
        ondersteunt mogelijk de nieuwe indeling niet en kan er
        bijvoorbeeld op vertrouwen dat /usr/bin/name en /bin/name
        twee verschillende bestanden zijn. Dit wordt niet ondersteund
        op samengevoegde systemen (waaronder nieuwe installaties
        sinds buster), dus dergelijke software moet hersteld of
        verwijderd worden voor de upgrade.

      * Systemen die afhankelijk zijn van een “basislaag” die niet
        direct beschrijfbaar is (zoals WSL1 (https://wiki.debian.org/
        /https://wiki.debian.org/InstallingDebianOn/Microsoft/Windows
        /SubsystemForLinux) -images of containersystemen die gebruik
        maken van uit meerdere lagen bestaande overlayfs (https://
        en.wikipedia.org/wiki/OverlayFS) -bestandssystemen) kunnen
        niet veilig worden geconverteerd en moeten ofwel worden
        vervangen (bijv. door een nieuw WSL1-image uit de store te
        installeren) ofwel moet elke individuele laag worden
        opgewaardeerd (bijv. door de basale Debian-laag van het
        overlayfs onafhankelijk op te waarderen) in plaats van
        dist-upgrade te gebruiken.

    Zie voor meer informatie Pleidooi voor het samenvoegen van /usr 
    (https://www.freedesktop.org/wiki/Software/systemd/
    TheCaseForTheUsrMerge/) en de resolutie van het technisch comité
    van Debian (https://bugs.debian.org/994388#110) .

5.1.16. Niet-ondersteunde opwaarderingen vanuit buster mislukken bij
libcrypt1

    Debian ondersteunt officieel alleen opwaarderingen van de ene
    stabiele release naar de volgende, bijv. van bullseye naar bookworm.
    Opwaarderingen van buster naar bookworm worden niet ondersteund en
    mislukken vanwege Bug #993755 (https://bugs.debian.org/993755) met de
    volgende fout:

    Instellen van libc6:i386 (2.36-9) ...
    /usr/bin/perl: fout bij het laden van gedeelde bibliotheken:
    libcrypt.so.1: kan het gedeelde objectbestand niet openen: geen dergelijk bestand of map
    dpkg: fout bij het verwerken van pakket libc6:i386 (--configure):
    subproces van post-installatiescript van geïnstalleerd pakket libc6:i386 gaf als teruggegeven fout afsluitstatus 127



    Het is echter mogelijk om deze situatie handmatig te herstellen
    door het nieuwe libcrypt1 geforceerd te installeren:

    # cd $(mktemp -d)
    # apt download libcrypt1
    # dpkg-deb -x libcrypt1_*.deb .
    # cp -ra lib/* /lib/
    # apt --fix-broken install


5.1.17. Zaken die na de opwaardering en voor het herstarten van de
computer moeten gebeuren

    Wanneer apt full-upgrade beëindigd is, is de opwaardering “
    formeel” afgerond. Bij de opwaardering naar bookworm zijn er geen
    speciale acties meer nodig voordat u de computer herstart.

5.2. Items die niet beperkt zijn tot het opwaarderingsproces

5.2.1. Beperkingen inzake beveiligingsondersteuning

    Voor sommige pakketten kan Debian niet garanderen dat er bij
    veiligheidsproblemen minimale backports (oplossingen overgenomen
    van een recentere pakketversie) beschikbaar gesteld zullen
    worden. Daarover handelen de volgende paragrafen.

    Opmerking

    Het pakket debian-security-support helpt om de situatie op het
    gebied van beveiligingsondersteuning van geïnstalleerde pakketten
    na te gaan.

5.2.1.1. Beveiligingstoestand van webbrowsers en hun
weergavemechanismen

    Debian 12 bevat verscheidene browsermechanismen die te maken
    hebben met een gestage stroom van veiligheidsproblemen. De hoge
    frequentie van kwetsbaarheden en het gedeeltelijk ontbreken van
    bovenstroomse ondersteuning in de vorm van LTS-versies maken het
    erg moeilijk de betreffende browsers en hun mechanismen te
    ondersteunen met beveiligingsoplossingen die aan nieuwere versies
    ontleend moeten worden. Onderlinge afhankelijkheden van
    bibliotheken maken het bovendien extreem moeilijk om naar
    nieuwere bovenstroomse versies op te waarderen. toepassingen die
    gebruik maken van het broncodepakket webkit2gtk (bijv. epiphany )
    worden gedekt door de beveiligingsondersteuning, maar
    toepassingen die gebruik maken van qtwebkit (broncodepakket
    qtwebkit-opensource-src ) worden niet gedekt.

    Als algemene webbrowser raden we Firefox of Chromium aan. Zij
    zullen actueel gehouden worden door de huidige ESR-uitgaven ervan
    opnieuw te compileren voor de stabiele distributie. Dezelfde
    werkwijze zal gebruikt worden voor Thunderbird.

    Zodra een release oldstable wordt, is het mogelijk dat officieel
    ondersteunde browsers gedurende de standaard dekkingsperiode geen
    updates meer ontvangen. Chromium krijgt bijvoorbeeld slechts 6
    maanden beveiligingsondersteuning in oldstable in plaats van de
    gebruikelijke 12 maanden.

5.2.1.2. Op Go en Rust gebaseerde pakketten

    De infrastructuur van Debian heeft momenteel problemen met het
    opnieuw opbouwen van pakketten die systematisch gebruik maken van
    statische koppelingen. Met de groei van de Go- en
    Rust-ecosystemen betekent dit dat deze pakketten een beperkte
    beveiligingsondersteuning zullen krijgen, totdat de
    infrastructuur verbeterd is om ze te kunnen behandelen op een
    wijze die te onderhouden valt.

    Als updates voor ontwikkelingsbibliotheken voor Go of Rust
    gerechtvaardigd zijn, zullen deze in de meeste gevallen enkel via
    reguliere tussenreleases gebeuren.

5.2.2. Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd

    De door Debian geleverde python3-interpreterpakketten (python3.11
    en pypy3) zijn nu gemarkeerd als extern beheerd, in navolging van
    PEP-668 (https://peps.python.org/pep-0668/) . De versie van
    python3-pip in Debian gedraagt zich hiernaar en zal weigeren
    pakketten handmatig te installeren op de python-interpreters van
    Debian, tenzij de optie --break-system-packages is opgegeven.

    Als u een Python-toepassing (of versie) moet installeren die niet
    wordt verpakt in Debian, raden we u aan die te installeren met 
    pipx (in het Debian-pakket pipx). pipx zal een omgeving opzetten
    die geïsoleerd is van andere toepassingen en Python-modules op
    het systeem, en de toepassing en zijn vereisten daarin
    installeren.

    Als u een Python-bibliotheekmodule (of -versie) moet installeren
    die niet in Debian wordt verpakt, raden we u aan die waar
    mogelijk in een virtuele omgeving (virtualenv) te installeren. U
    kunt virtuele omgevingen (virtualenvs) maken met de Python
    stdlib-module venv (in het Debian-pakket python3-venv) of met het
    van derden afkomstige Python-hulpmiddel virtualenv (in het
    Debian-pakket virtualenv). Bijvoorbeeld, in plaats van het
    commando pip install --user blabla uit te voeren, voert u het
    volgende commando uit om de bibliotheek in een speciale virtuele
    omgeving te installeren: mkdir -p ~/.venvs && python3 -m venv ~
    /.venvs/blabla && ~/.venvs/blabla/bin/python -m pip install 
    blabla .

    Zie /usr/share/doc/python3.11/README.venv voor meer details.

5.2.3. Beperkte ondersteuning voor hardwareversnelde videocodering/
decodering in VLC

    De VLC-videospeler ondersteunt hardwareversnelde videodecodering
    en -codering via VA-API en VDPAU. VLC's ondersteuning voor VA-API
    is echter nauw verbonden met de versie van FFmpeg. Omdat FFmpeg
    is opgewaardeerd naar de 5.x-tak, is de VA-API-ondersteuning van
    VLC uitgeschakeld. Gebruikers van GPU's met eigen
    VA-API-ondersteuning (bijv. de GPU's van Intel en AMD) kunnen een
    hoog CPU-gebruik ervaren tijdens het afspelen en coderen van
    video.

    Gebruikers van GPU's met eigen VDPAU-ondersteuning (bijv. NVIDIA
    met niet-vrije stuurprogramma's) hebben geen last van dit
    probleem.

    Ondersteuning voor VA-API en VDPAU kan worden nagegaan met vainfo
    en vdpauinfo (beide beschikbaar in een Debian-pakket met dezelfde
    naam).

5.2.4. systemd-resolved werd afgesplitst in een apart pakket

    Het nieuwe pakket system-resolved wordt niet automatisch
    geïnstalleerd bij upgrades. Als u de systeemdienst 
    systemd-resolved gebruikte, installeer dan het nieuwe pakket
    handmatig na de upgrade, en houd er rekening mee dat totdat het
    geïnstalleerd is, DNS-resolutie mogelijk niet meer werkt, omdat
    de dienst niet aanwezig zal zijn op het systeem. Door dit pakket
    te installeren krijgt systemd-resolved automatisch controle over
    /etc/resolv.conf. Voor meer informatie over systemd-resolved kunt
    u de officiële documentatie (https://www.freedesktop.org/software
    /systemd/man/systemd-resolved.service.html) raadplegen. Merk op
    dat systemd-resolved niet de standaard DNS-resolver was, en nog
    steeds niet is, in Debian. Als u uw machine niet hebt
    geconfigureerd om systemd-resolved als DNS-resolver te gebruiken,
    is er geen actie nodig.

5.2.5. systemd-boot werd afgesplitst in een apart pakket

    Het nieuwe pakket systemd-boot wordt niet automatisch
    geïnstalleerd bij upgrades. Als u systemd-boot gebruikte,
    installeer dit nieuwe pakket dan handmatig, en merk op dat totdat
    u dit doet, de oudere versie van systemd-boot zal worden gebruikt
    als bootloader. De installatie van dit pakket zal systemd-boot
    automatisch configureren als de bootloader van de machine. De
    standaard bootloader in Debian is nog steeds GRUB. Als u de
    machine niet hebt geconfigureerd om systemd-boot als bootloader
    te gebruiken, hoeft u niets te doen.

5.2.6. systemd-journal-remote maakt geen gebruik meer van GnuTLS

    De facultatieve diensten systemd-journal-gatewayd (https://
    www.freedesktop.org/software/systemd/man/
    systemd-journal-remote.service.html#--trust=) en
    systemd-journal-remote (https://www.freedesktop.org/software/
    systemd/man/systemd-journal-gatewayd.service.html#--trust=)
    worden nu gebouwd zonder ondersteuning voor GnuTLS, wat betekent
    dat de optie --trust door geen van beide programma's meer wordt
    aangeboden, en dat er een foutmelding verschijnt als deze wordt
    opgegeven.

5.2.7. Adduser voor bookworm is aanzienlijk gewijzigd

    Er zijn verschillende wijzigingen aangebracht aan adduser. De
    meest opvallende verandering is dat --disabled-password en
    --disabled-login nu functioneel identiek zijn. Lees voor meer
    details /usr/share/doc/adduser/NEWS.Debian.gz.

5.2.8. Voorspelbare naamgeving voor Xen-netwerkinterfaces

    De voorspelbare naamgevingslogica in systemd voor
    netwerkinterfaces is uitgebreid om stabiele namen te genereren
    uit Xen netfront apparaatinformatie. Dit betekent dat in plaats
    van het vroegere systeem van door de kernel toegewezen namen,
    interfaces nu stabiele namen hebben van de vorm enX#. Pas uw
    systeem aan voordat u opnieuw opstart na de upgrade. Meer
    informatie is te vinden op de wiki-pagina NetworkInterfaceNames
    (https://wiki.debian.org/NetworkInterfaceNames#bookworm-xen) .

5.2.9. Verandering in de wijze waarop dash de circumflex verwerkt

    dash, dat standaard de systeemshell /bin/sh levert in Debian, is
    overgestapt op het behandelen van de circumflex (^) als een
    letterlijk letterteken, zoals altijd het beoogde POSIX-conforme
    gedrag was. Dit betekent dat in bookworm [^0-9] niet langer
    betekent “niet 0 tot 9” maar “0 tot 9 en ^”.

5.2.10. netcat-openbsd ondersteunt abstracte sockets

    Het hulpprogramma netcat voor het lezen en schrijven van gegevens
    over netwerkverbindingen ondersteunt abstracte sockets (https://
    manpages.debian.org//bookworm/manpages/unix.7.html#
    Abstract_sockets) , en gebruikt ze standaard in sommige
    omstandigheden.

    Standaard wodtnetcat geleverd door netcat-traditional. Als netcat
    echter geleverd wordt door het pakket netcat-openbsd en u een
    AF_UNIX-socket gebruikt, dan is deze nieuwe standaard van
    toepassing. In dit geval zal de optie -U voor het commando nc nu
    een argument dat begint met een @, interpreteren als een vraag
    naar een abstracte socket in plaats van als een bestandsnaam in
    de huidige map die begint met een @. Dit kan
    beveiligingsimplicaties hebben omdat
    bestandssysteemtoegangsrechten niet langer kunnen worden gebruikt
    om de toegang tot een abstracte socket te controleren. U kunt een
    bestandsnaam blijven gebruiken die begint met een @ door de naam
    vooraf te laten gaan door ./ of door een absoluut pad op te
    geven.

5.3. Verouderde en achterhaalde zaken

5.3.1. Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten

    Hierna volgt een lijst van bekende vermeldenswaardige
    uitgefaseerde pakketten (zie Paragraaf 4.8, “Verouderde
    pakketten” voor een beschrijving).

    Tot de uitgefaseerde pakketten behoren:

      * Het pakket libnss-ldap werd verwijderd uit bookworm. De
        functionaliteit ervan wordt nu opgenomen door libnss-ldapd en
        libnss-sss.

      * Het pakket libpam-ldap werd verwijderd uit bookworm. Zijn
        vervanger is libpam-ldapd.

      * Het pakket fdflush werd verwijderd uit bookworm. Gebruik ter
        vervanging ervan blockdev --flushbufs uit util-linux.

      * Het pakket libgdal-perl is verwijderd uit bookworm, omdat de
        Perl-binding voor GDAL stroomopwaarts niet langer wordt
        ondersteund. Als u Perl-ondersteuning voor GDAL nodig hebt,
        kunt u migreren naar de FFI-interface die wordt geleverd door
        het pakket Geo::GDAL::FFI dat beschikbaar is op CPAN. U zult
        uw eigen binaire bestanden moeten bouwen, zoals uitgelegd op
        de wiki-pagina BookwormGdalPerl (https://wiki.debian.org/
        BookwormGdalPerl) .

5.3.2. Verouderde componenten van bookworm

    Met de volgende uitgave van Debian 13 (codenaam trixie) zal
    sommige functionaliteit verouderd zijn. Gebruikers zullen moeten
    overschakelen op alternatieven om problemen te voorkomen bij de
    opwaardering naar Debian 13.

    Daaronder valt de volgende functionaliteit:

      * De ontwikkeling van de NSS-dienst gw_name is in 2015 gestopt.
        Het bijbehorende pakket libnss-gw-name wordt mogelijk
        verwijderd in toekomstige Debian releases. De bovenstroomse
        ontwikkelaar stelt voor om in plaats daarvan
        libnss-myhostname te gebruiken.

      * dmraid heeft sinds eind 2010 geen bovenstroomse activiteit
        meer gekend en werd in Debian in leven gehouden. bookworm zal
        de laatste release zijn die het uitbrengt, dus maak
        dienovereenkomstig uw planning als u dmraid gebruikt.

      * request-tracker4 is in deze release vervangen door
        request-tracker5 en zal in toekomstige releases worden
        verwijderd. Wij raden u aan de overstap van request-tracker4
        naar request-tracker5 te plannen tijdens de levensduur van
        deze release.

      * De suite isc-dhcp werd uitgefaseerd (https://www.isc.org/
        blogs/isc-dhcp-eol/) door het ISC (https://www.isc.org/) .
        The Wiki van Debian (https://wiki.debian.org/) bevat een
        lijst met alternatieve implementaties, zie de pagina's DHCP
        Client (https://wiki.debian.org/DHCP_Client) en DHCP Server
        (https://wiki.debian.org/DHCP_Server) voor de allernieuwste.
        Als u NetworkManager of systemd-networkd, kunt u gerust het
        pakket isc-dhcp-client verwijderen omdat ze allebei hun eigen
        implementatie hebben. Als u het pakket ifupdown gebruikt,
        kunt u experimenteren met udhcpc als vervanging. Het ISC
        beveelt het pakket Kea aan als vervanging voor DHCP-servers.

        Het beveiligingsteam zal het pakket isc-dhcp ondersteunen
        tijdens de levensduur van bookworm, maar het pakket zal
        waarschijnlijk niet meer ondersteund worden in de volgende
        stabiele release, zie bug #1035972 (isc-dhcp EOL'ed
        (afgedankt)) (https://bugs.debian.org/1035972) voor meer
        details.

5.4. Bekende ernstige bugs

    Hoewel Debian een release uitbrengt wanneer het er klaar voor is,
    betekent dat helaas niet dat er geen bekende bugs zijn. Als
    onderdeel van het releaseproces worden alle bugs met een
    ernstigheidsgraad ernstig of hoger actief gevolgd door het
    releaseteam en dus kan een overzicht van de bugs (https://
    bugs.debian.org/cgi-bin/pkgreport.cgi?users=
    release.debian.org@packages.debian.org;tag=bookworm-can-defer)
    die werden gemarkeerd om te worden genegeerd in het laatste deel
    van het vrijgeven van bookworm, gevonden worden in het Debian
    bugvolgsysteem (https://bugs.debian.org/) . De volgende bugs
    troffen bookworm op het moment van vrijgeven en zijn het
    vermelden waard in dit document:

    +------------------------------------------------------------------+
    |   Bugnummer   |   Pakket (broncode of    |     Beschrijving      |
    |               |         binair)          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1032240 (https:|                          |de akonadi-server start|
    |//             |akonadi-backend-mysql     |niet omdat deze geen   |
    |bugs.debian.org|                          |verbinding kan maken   |
    |/1032240)      |                          |met de mysql-database  |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1032177 (https:|                          |                       |
    |//             |faketime                  |faketime creëert geen  |
    |bugs.debian.org|                          |nep-tijd (op i386)     |
    |/1032177)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |918984 (https:/|                          |zorgen voor een        |
    |/              |src:fuse3                 |opwaarderingstraject   |
    |bugs.debian.org|                          |fuse -> fuse3 voor     |
    |/918984)       |                          |bookworm               |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1016903 (https:|                          |tree-vectorize:        |
    |//             |                          |verkeerde code op      |
    |bugs.debian.org|g++-12                    |O2-niveau              |
    |/1016903)      |                          |(-fno-tree-vectorize   |
    |               |                          |werkt)                 |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1020284 (https:|                          |wissen (purge) mislukt:|
    |//             |git-daemon-run            |deluser -f: Onbekende  |
    |bugs.debian.org|                          |optie: f               |
    |/1020284)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |               |                          |mislukt met            |
    |919296 (https:/|                          |'waarschuwing:         |
    |/              |git-daemon-run            |git-daemon: kan        |
    |bugs.debian.org|                          |supervise/ok niet      |
    |/919296)       |                          |openen: bestand bestaat|
    |               |                          |niet'                  |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1034752 (https:|                          |                       |
    |//             |src:gluegen2              |sluit niet-vrije       |
    |bugs.debian.org|                          |headers in             |
    |/1034752)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |               |                          |FTBFS bij testen:      |
    |1036256 (https:|                          |dh_auto_test: fout: cd |
    |//             |                          |_build && go test -vet=|
    |bugs.debian.org|src:golang-github-pin-tftp|off -v -p 8 github.com/|
    |/1036256)      |                          |pin/tftp github.com/pin|
    |               |                          |/tftp/netascii         |
    |               |                          |retourneerde exitcode 1|
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036575 (https:|                          |ontbrekende Depends:   |
    |//             |groonga-bin               |libjs-jquery-flot,     |
    |bugs.debian.org|                          |libjs-jquery-ui        |
    |/1036575)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |               |                          |upgrade-reports: Dell  |
    |1036041 (https:|                          |XPS 9550 start niet op |
    |//             |src:grub2                 |na opwaardering van    |
    |bugs.debian.org|                          |bullseye naar bookworm |
    |/1036041)      |                          |- grub/                |
    |               |                          |bios-interactiefout?   |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |558422 (https:/|                          |                       |
    |/              |grub-pc                   |opwaardering loopt vast|
    |bugs.debian.org|                          |                       |
    |/558422)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |913916 (https:/|                          |UEFI-opstartoptie      |
    |/              |grub-efi-amd64            |verwijderd na update   |
    |bugs.debian.org|                          |naar grub2             |
    |/913916)       |                          |2.02~beta3-5+deb9u1    |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |924151 (https:/|                          |verkeerde grub.cfg voor|
    |/              |grub2-common              |efi-opstart en volledig|
    |bugs.debian.org|                          |geëncrypteerde schijf  |
    |/924151)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |925134 (https:/|                          |grub-efi-amd64-signed: |
    |/              |grub-efi-amd64            |koppelt cryptoschijf   |
    |bugs.debian.org|                          |niet aan               |
    |/925134)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |945001 (https:/|                          |                       |
    |/              |grub-efi-amd64            |GRUB-EFI verknoeit     |
    |bugs.debian.org|                          |opstartvariabelen      |
    |/945001)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |965026 (https:/|                          |grub-emu laat          |
    |/              |grub-emu                  |linux-console vastlopen|
    |bugs.debian.org|                          |wanneer het als root   |
    |/965026)       |                          |wordt uitgevoerd       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |984760 (https:/|                          |opwaardering werkt,    |
    |/              |                          |opstarten mislukt      |
    |bugs.debian.org|grub-efi-amd64            |(fout: symbool         |
    |/984760)       |                          |`grub_is_lockdown` niet|
    |               |                          |gevonden)              |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036263 (https:|                          |FTBFS bij testen: make |
    |//             |src:guestfs-tools         |[6]: ***               |
    |bugs.debian.org|                          |[Makefile:1716:        |
    |/1036263)      |                          |test-suite.log] Fout 1 |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |916596 (https:/|                          |iptables.postinst      |
    |/              |iptables                  |mislukt bij het maken  |
    |bugs.debian.org|                          |van een koppeling      |
    |/916596)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |919058 (https:/|                          |its-tools: crasht bij  |
    |/              |itstool                   |het vrijgeven van      |
    |bugs.debian.org|                          |xmlDocs                |
    |/919058)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |               |                          |systemctl kexec sluit  |
    |1028416 (https:|                          |het systeem niet       |
    |//             |kexec-tools               |correct af en          |
    |bugs.debian.org|                          |beschadigt             |
    |/1028416)      |                          |aangekoppelde          |
    |               |                          |bestandssystemen       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |935182 (https:/|                          |Gelijktijdig openen van|
    |/              |                          |bestanden op dezelfde  |
    |bugs.debian.org|libreoffice-core          |computer resulteert in |
    |/935182)       |                          |het verwijderen van    |
    |               |                          |bestanden              |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |994510 (https:/|                          |libunwind8 misbruikt   |
    |/              |libunwind8                |setcontext() en        |
    |bugs.debian.org|                          |veroorzaakt SIGSEGV op |
    |/994510)       |                          |i386 met glibc >= 2.32 |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |               |                          |6.1.26 <= x < 6.1.30   |
    |1036755 (https:|                          |maakt toepassingen     |
    |//             |src:linux                 |onklaar die mmap       |
    |bugs.debian.org|                          |(MAP_32BIT) gebruiken  |
    |/1036755)      |                          |[heeft invloed op      |
    |               |                          |ganeti].               |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036580 (https:|                          |Breaks toevoegen voor  |
    |//             |src:llvm-defaults         |vlottere opwaardering  |
    |bugs.debian.org|                          |vanaf bullseye         |
    |/1036580)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036359 (https:|                          |crasht met             |
    |//             |elpa-markdown-toc         |(wrong-type-argument   |
    |bugs.debian.org|                          |consp nil)             |
    |/1036359)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1032647 (https:|                          |Sporadisch zwart scherm|
    |//             |nvidia-driver             |na updaten naar        |
    |bugs.debian.org|                          |525.89.02-1            |
    |/1032647)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1029342 (https:|                          |jexec: kan java niet   |
    |//             |openjdk-17-jre-headless   |vinden: geen bestand of|
    |bugs.debian.org|                          |map van deze aard      |
    |/1029342)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1035798 (https:|                          |er wordt geen          |
    |//             |libphp8.2-embed           |SONAME-link geleverd / |
    |bugs.debian.org|                          |usr/lib/libphp.so ->   |
    |/1035798)      |                          |libphp8.2.so           |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1034993 (https:|                          |ontbrekende            |
    |//             |                          |Breaks+Replaces voor   |
    |bugs.debian.org|software-properties-qt    |software-properties-kde|
    |/1034993)      |                          |bij het opwaarderen    |
    |               |                          |vanaf bullseye         |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036388 (https:|                          |account wordt gereset  |
    |//             |sylpheed                  |wanneer mail wordt     |
    |bugs.debian.org|                          |gecontroleerd          |
    |/1036388)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036424 (https:|                          |het beantwoorden van   |
    |//             |                          |een e-mail die u hebt  |
    |bugs.debian.org|sylpheed                  |verzonden, stelt het   |
    |/1036424)      |                          |account niet           |
    |               |                          |dienovereenkomstig in  |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |994274 (https:/|                          |                       |
    |/              |src:syslinux              |FTBFS met gnu-efi      |
    |bugs.debian.org|                          |3.0.13                 |
    |/994274)       |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1031152 (https:|                          |ontgrendelknop in      |
    |//             |                          |systeem-config-printer |
    |bugs.debian.org|system-config-printer     |biedt geen             |
    |/1031152)      |                          |dialoogvenster met     |
    |               |                          |verhoogde rechten      |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |975490 (https:/|                          |A64-Olinuxino-eMMC     |
    |/              |u-boot-sunxi              |opstart blijft hangen  |
    |bugs.debian.org|                          |bij "Kernel starten    |
    |/975490)       |                          |..."                   |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1034995 (https:|                          |ontbrekende            |
    |//             |                          |Breaks+Replaces voor   |
    |bugs.debian.org|python-is-python3         |python-dev-is-python2  |
    |/1034995)      |                          |bij het opwaarderen    |
    |               |                          |vanaf bullseye         |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036881 (https:|                          |                       |
    |//             |whitedune                 |geeft segmentatie fout |
    |bugs.debian.org|                          |                       |
    |/1036881)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036601 (https:|                          |                       |
    |//             |xenstore-utils            |ontbrekende Depends:   |
    |bugs.debian.org|                          |xen-utils-common       |
    |/1036601)      |                          |                       |
    |---------------+--------------------------+-----------------------|
    |1036578 (https:|                          |                       |
    |//             |python3-yade              |levert geen            |
    |bugs.debian.org|                          |python-module          |
    |/1036578)      |                          |                       |
    +------------------------------------------------------------------+

Hoofdstuk 6. Bijkomende informatie over Debian

6.1. Literatuurverwijzingen

    Naast deze notities bij de release en de installatiehandleiding
    (https://www.debian.org/releases/bookworm/installmanual) is
    bijkomende documentatie over Debian te vinden via het Debian
    Documentatie Project (DDP). Het doel ervan is hoogwaardige
    documentatie te ontwikkelen voor gebruikers en ontwikkelaars van
    Debian, zoals het Referentiehandboek van Debian, de Debian gids
    voor Nieuwe Pakketbeheerders, de Debian FAQ (Vaak Gestelde
    Vragen), en nog veel andere documentatie. Voor de volledige lijst
    van de beschikbare bronnen kunt u terecht bij de
    Documentatiewebsite van Debian (https://www.debian.org/doc/) en
    de Wikiwebsite van Debian (https://wiki.debian.org/) .

    Documentatie over individuele pakketten wordt geïnstalleerd in /
    usr/share/doc/pakket. Daarin kunt u copyrightinformatie,
    Debian-specifieke informatie en eventueel documentatie van de
    oorspronkelijke ontwikkelaars van de software vinden.

6.2. Hulp vinden

    Gebruikers van Debian kunnen voor hulp, advies en ondersteuning
    terecht bij verschillende bronnen. Maar aan die stap moet pas
    gedacht worden wanneer de beschikbare documentatie geen oplossing
    heeft kunnen bieden. Deze paragraaf geeft een korte introductie
    over dergelijke bronnen die van nut kunnen zijn voor nieuwe
    gebruikers van Debian.

6.2.1. Mailinglijsten

    De mailinglijsten die voor gebruikers van Debian het
    interessantst zijn, zijn “debian-user” (in het Engels) en andere
    lijsten met als benaming debian-user-taal (voor andere talen). Er
    is ook een lijst voor ondersteuning in het Nederlands:
    debian-user-dutch. Verdere informatie over deze lijsten en
    instructies om er op in te tekenen vindt u op https://
    lists.debian.org/ (https://lists.debian.org/) . Ga eerst in de
    archieven van de mailinglijst na of uw vraag al niet eerder
    beantwoord werd, voordat u een bericht naar een mailinglijst
    stuurt. Neem ook de gebruikelijk netiquette in acht.

6.2.2. Internet Relay Chat (IRC)

    Debian heeft een (Engelstalig) IRC-kanaal, gewijd aan het
    ondersteunen en helpen van gebruikers van Debian. Dit kanaal
    bevindt zich op het IRC-netwerk van OFTC. Om dit kanaal te
    bezoeken kunt u met uw favoriete IRC-programma verbinding maken
    met irc.debian.org en afstellen op het kanaal #debian (/join #
    debian).

    Houdt u zich alstublieft aan de richtlijnen voor het kanaal en
    gedraagt u zich respectvol naar anderen toe. De richtlijnen zijn
    beschikbaar op de Debian Wiki-pagina's (https://wiki.debian.org/
    DebianIRC) .

    Verdere informatie over OFTC vindt u op de website (http://
    www.oftc.net/) .

6.3. Fouten rapporteren

    We streven ernaar om van Debian een hoogwaardig besturingssysteem
    te maken. Dit betekent echter niet dat de geleverde pakketten
    volkomen foutloos zijn. In lijn met de opvattingen van Debian
    over een “open wijze van ontwikkelen” en als dienst aan onze
    gebruikers is alle informatie met betrekking tot gerapporteerde
    bugs beschikbaar in ons eigen bugopvolgingssysteem (BTS - Bug
    Tracking System). Het BTS kan bekeken worden op https://
    bugs.debian.org/ (https://bugs.debian.org/) .

    Wanneer u een bug vindt in de distributie of in een van de
    softwarepakketten die er deel van uitmaken, rapporteer dit dan
    alstublieft zodat het in een toekomstige uitgave gecorrigeerd kan
    worden. Voor het rapporteren van een bug is een geldig bestaand
    e-mailadres vereist. We hebben deze informatie nodig om bugs goed
    te kunnen opvolgen en opdat ontwikkelaars contact zouden kunnen
    opnemen met de indiener van een bugrapport, wanneer bijkomende
    informatie nodig blijkt.

    U kunt een bugrapport indienen met behulp van het programma 
    reportbug of handmatig door middel van het sturen van een e-mail.
    U kunt meer lezen over het bugopvolgingssysteem en hoe dit te
    gebruiken door de betreffende documentatie te raadplegen
    (beschikbaar onder /usr/share/doc/debian wanneer u doc-debian
    geïnstalleerd heeft) of online op het Bug Tracking System (https:
    //bugs.debian.org/) .

6.4. Een bijdrage leveren aan Debian

    U hoeft geen expert te zijn om een bijdrage te leveren aan
    Debian. Door het helpen van andere gebruikers met problemen op de
    diverse mailinglijsten (https://lists.debian.org/) voor
    gebruikers, levert u al een waardevolle bijdrage. Het
    identificeren (en ook het oplossen) van problemen die verband
    houden met het ontwikkelen van de distributie door te
    participeren op de mailinglijsten (https://lists.debian.org/)
    voor ontwikkelaars, is eveneens van grote waarde. Om de hoge
    kwaliteit van de Debian-distributie te handhaven kunt u
    vastgestelde fouten rapporteren (https://bugs.debian.org/) en de
    ontwikkelaars helpen bij het opsporen en verhelpen van deze
    fouten. Het hulpprogrammaatje how-can-i-help helpt bij het vinden
    van gerapporteerde problemen waarop u kunt werken. Wanneer u een
    goede taalbeheersing heeft, kunt u overwegen om een actieve
    bijdrage te leveren via het helpen schrijven van documentatie
    (https://www.debian.org/doc/vcs) of door het vertalen (https://
    www.debian.org/international/) van bestaande documentatie naar uw
    eigen taal.

    Wanneer u meer tijd kunt besteden, kunt u eventueel het beheer
    opnemen van een onderdeel uit de collectie Vrije Software van
    Debian. Bijzonder nuttig is het adopteren van pakketten die geen
    beheerder meer hebben of het onderhouden van software waarvan
    mensen de opname in Debian aanvroegen. Welke pakketten dit zijn,
    vindt u terug in de Work Needing and Prospective Packages
    database (https://www.debian.org/devel/wnpp/) , de databank van
    pakketten waaraan werk is en van software die mogelijk aan de
    distributie toegevoegd kan worden. Wanneer u belang stelt in
    specifieke groepen, dan vindt u het wellicht leuk om bij te
    dragen tot een van de subprojecten (https://www.debian.org/devel/
    #projects) van Debian, zoals onder meer de projecten die Debian
    geschikt maken voor specifieke computerarchitecturen, of het
    project Debian Pure Blends (https://wiki.debian.org/
    DebianPureBlends) , dat met de software uit Debian specifieke
    collecties samenstelt en uitgeeft, gericht op specifieke
    gebruikersgroepen.

    Hoe dan ook, als u al op een of andere manier actief bent binnen
    de vrije softwaregemeenschap, als gebruiker, ontwikkelaar,
    schrijver of vertaler, dan draagt u reeds bij tot het bevorderen
    van vrije software. Daaraan meehelpen is lonend en leuk en het
    biedt u ook de kans om met nieuwe mensen in contact te komen, om
    nog te zwijgen van dat vage warme gevoel van binnen dat u ervan
    krijgt.

Bijlage A. Het beheren van uw bullseye-systeem voordat u opwaardeert

    Deze appendix bevat informatie over hoe u bullseye-pakketten kunt
    installeren of opwaarderen voordat u uw systeem opwaardeert naar
    bookworm.

A.1. Uw bullseye-systeem opwaarderen

    In principe is er geen verschil met een eventuele andere
    opwaardering van bullseye die u uitgevoerd heeft. Het enige
    verschil is dat u zich ervan dient te verzekeren dat uw
    apt-bronnenlijst nog steeds referenties naar bullseye bevat,
    zoals beschreven in Paragraaf A.2, “Het controleren van uw
    bronnenlijstbestanden voor APT”.

    Wanneer u uw systeem opwaardeert via een Debian spiegelserver
    (mirror), wordt het automatisch bijgewerkt naar de laatst
    uitgegeven onderversie van bullseye.

A.2. Het controleren van uw bronnenlijstbestanden voor APT

    Wanneer een van de regels in uw bestanden met de bronnenlijsten
    voor APT (zie sources.list(5) (https://manpages.debian.org//
    bookworm/apt/sources.list.5.html) ) een verwijzing naar “stable”
    bevat, dan verwijst dit al effectief naar bookworm. Wellicht is
    dit niet wat u wilt, wanneer u nog niet klaar bent voor de
    opwaardering. Wanneer u al apt update uitgevoerd heeft, kunt u
    nog steeds zonder problemen terug door de onderstaande procedure
    te volgen.

    Wanneer u ook al pakketten van bookworm heeft geïnstalleerd dan
    heeft het waarschijnlijk weinig nut meer om nog pakketten van
    bullseye te installeren. In dat geval moet u voor uzelf beslissen
    of u verder wilt gaan of niet. Het is mogelijk om terug te gaan
    naar eerdere versies van pakketten, maar dat komt hier niet aan
    bod.

    Open als systeembeheerder (root) met uw favoriete teksteditor het
    betreffende bestand met de bronnenlijst voor APT (zoals /etc/apt/
    sources.list) en controleer alle regels die beginnen met deb
    http:, deb https:, deb tor+http:, deb tor+https:, URIs: http:,
    URIs: https:, URIs: tor+http: of URIs: tor+https: om na te gaan
    of ze een verwijzing naar “stable” bevatten. Indien u zulke
    regels aantreft, verander dan de term stable in bullseye.

    Wanneer u eventueel regels heeft die beginnen met deb file: of
    URIs: file:, dan dient u zelf te controleren of de aangegeven
    locatie een archief betreft van bullseye of een archief van
    bookworm.

    Belangrijk

    Verander geen regels die met deb cdrom: of URIs: cdrom: beginnen.
    Wanneer u dit wel doet wordt deze regel ongeldig en moet u het
    commando apt-cdrom nogmaals uitvoeren. Er is geen reden voor
    paniek wanneer een pakketbronregel van het type cdrom: verwijst
    naar “unstable”. Hoewel dit verwarrend kan zijn, is dit normaal.

    Wanneer u veranderingen hebt gemaakt, dient u het bestand te
    bewaren en het volgende commando uit te voeren

    # apt update

    om de lijst met pakketten te verversen.

A.3. Performing the upgrade to latest bullseye release

    To upgrade all packages to the state of the latest point release
    for bullseye, do

    # apt full-upgrade

A.4. Verouderde configuratiebestanden verwijderen

    Vooraleer u uw systeem gaat opwaarderen naar bookworm, is het
    aangeraden om oude configuratiebestanden (zoals *.dpkg-{new,old}
    -bestanden onder /etc) van het systeem te verwijderen.

Bijlage B. Mensen die een bijdrage hebben geleverd aan de notities
bij de release

    Veel mensen hebben geholpen met de notities bij de release
    waaronder, maar niet alleen,

    Adam D. Barratt, Adam Di Carlo, Andreas Barth, Andrei Popescu, 
    Anne Bezemer, Bob Hilliard, Charles Plessy, Christian Perrier, 
    Christoph Berg, Daniel Baumann, David Prévot, Eddy Petrișor, 
    Emmanuel Kasper, Esko Arajärvi, Frans Pop, Giovanni Rapagnani, 
    Gordon Farquharson, Hideki Yamane, Holger Wansing, Javier 
    Fernández-Sanguino Peña, Jens Seidel, Jonas Meurer, Jonathan 
    Nieder, Joost van Baal-Ilić, Josip Rodin, Julien Cristau, Justin
    B Rye, LaMont Jones, Luk Claes, Martin Michlmayr, Michael Biebl, 
    Moritz Mühlenhoff, Niels Thykier, Noah Meyerhans, Noritada 
    Kobayashi, Osamu Aoki, Paul Gevers, Peter Green, Rob Bradford, 
    Samuel Thibault, Simon Bienlein, Simon Paillard, Stefan Fritsch, 
    Steve Langasek, Steve McIntyre, Tobias Scherer, victory, Vincent 
    McIntyre, en W. Martin Borgert.

    Dit document is naar vele talen vertaald. Veel dank aan de
    vertalers!

    De volgende personen droegen bij tot de Nederlandse vertaling: 
    Remco Rijnders, Eric Spreen, Jeroen Schot, Vincent Zweije, Frans 
    Spiesschaert.

Register

A

Apache, Desktops en bekende pakketten

B

Bash, Desktops en bekende pakketten
BIND, Desktops en bekende pakketten

C

Cryptsetup, Desktops en bekende pakketten

D

DocBook XML, Broncode voor dit document

E

Exim, Desktops en bekende pakketten

G

GCC, Desktops en bekende pakketten
GIMP, Desktops en bekende pakketten
GNOME, Desktops en bekende pakketten
GNUcash, Desktops en bekende pakketten
GnuPG, Desktops en bekende pakketten

I

Inkscape, Desktops en bekende pakketten

K

KDE, Desktops en bekende pakketten

L

LibreOffice, Desktops en bekende pakketten
LXDE, Desktops en bekende pakketten
LXQt, Desktops en bekende pakketten

M

MariaDB, Desktops en bekende pakketten
MATE, Desktops en bekende pakketten

N

Nginx, Desktops en bekende pakketten

O

OpenJDK, Desktops en bekende pakketten
OpenSSH, Desktops en bekende pakketten
OpenSSL, Desktops en bekende pakketten

P

packages

    adduser, Adduser voor bookworm is aanzienlijk gewijzigd
    akonadi-backend-mysql, Bekende ernstige bugs
    apt, Bijdragen door het indienen van opwaarderingsrapporten, 
        APT-pakketbronnen van een lokale spiegelserver toevoegen
    apt-listchanges, Een minimale opwaardering van het systeem
    aptitude, De pakketdatabank voorbereiden, Zorg voor voldoende
        vrije schijfruimte voor de opwaardering
    astap, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    chrony, Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok instellen
    cups, rsyslog maakt minder logbestanden aan
    dblatex, Broncode voor dit document
    debian-goodies, Zorg voor voldoende vrije schijfruimte voor de
        opwaardering
    debian-kernel-handbook, Een kernel-metapakket installeren
    debian-security-support, Beperkingen inzake
        beveiligingsondersteuning
    dmraid, Verouderde componenten van bookworm
    doc-debian, Fouten rapporteren
    docbook-xsl, Broncode voor dit document
    dpkg, Bijdragen door het indienen van opwaarderingsrapporten
    elpa-markdown-toc, Bekende ernstige bugs
    faketime, Bekende ernstige bugs
    fcitx, Verschillende versies van Fcitx kunnen niet langer samen
        worden geïnstalleerd
    fcitx5, Verschillende versies van Fcitx kunnen niet langer samen
        worden geïnstalleerd
    fdflush, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    g++-12, Bekende ernstige bugs
    ganeti, Bekende ernstige bugs
    git-daemon-run, Bekende ernstige bugs
    gpgv1, Controleren of gpgv is geïnstalleerd
    groonga-bin, Bekende ernstige bugs
    grub, GRUB voert niet langer standaard os-prober uit
    grub-efi-amd64, Bekende ernstige bugs
    grub-emu, Bekende ernstige bugs
    grub-pc, Bekende ernstige bugs
    grub2-common, Bekende ernstige bugs
    how-can-i-help, Een bijdrage leveren aan Debian
    ifupdown, Verouderde componenten van bookworm
    initramfs-tools, Een debug-shell tijdens het opstarten met initrd
        , Uw kernel en aanverwante pakketten opwaarderen
    iptables, Bekende ernstige bugs
    isc-dhcp, Verouderde componenten van bookworm
    isc-dhcp-client, Verouderde componenten van bookworm
    itstool, Bekende ernstige bugs
    Kea, Verouderde componenten van bookworm
    kexec-tools, Bekende ernstige bugs
    libcrypt1, Niet-ondersteunde opwaarderingen vanuit buster
        mislukken bij libcrypt1
    libgdal-perl, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    libnss-gw-name, Verouderde componenten van bookworm
    libnss-ldap, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    libnss-ldapd, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    libnss-myhostname, Verouderde componenten van bookworm
    libnss-sss, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    libpam-ldap, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    libpam-ldapd, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    libphp8.2-embed, Bekende ernstige bugs
    libreoffice-core, Bekende ernstige bugs
    libunwind8, Bekende ernstige bugs
    linux-image-*, Uw kernel en aanverwante pakketten opwaarderen
    linux-image-amd64, Een kernel-metapakket installeren
    linux-source, Een kernel-metapakket installeren
    localepurge, Zorg voor voldoende vrije schijfruimte voor de
        opwaardering
    logcheck, wijzigingen in verband met rsyslog die van invloed zijn
        op programma's voor het analyseren van logboekberichten zoals
        logcheck
    logcheck-database, wijzigingen in verband met rsyslog die van
        invloed zijn op programma's voor het analyseren van
        logboekberichten zoals logcheck
    manpages-taal, Meer vertaalde man-pagina's
    mariadb-client, De naam van MariaDB-pakketten bevatten geen
        versienummers meer
    mariadb-client-10.5, De naam van MariaDB-pakketten bevatten geen
        versienummers meer
    mariadb-server, De naam van MariaDB-pakketten bevatten geen
        versienummers meer
    mariadb-server-10.5, De naam van MariaDB-pakketten bevatten geen
        versienummers meer
    mate-desktop-environment, In GNOME is de
        toegankelijkheidsondersteuning voor schermlezers verminderd
    monit, Monitoringsystemen stoppen
    netcat-openbsd, netcat-openbsd ondersteunt abstracte sockets
    netcat-traditional, netcat-openbsd ondersteunt abstracte sockets
    NetworkManager, Verouderde componenten van bookworm
    ntp, Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok instellen
    ntpsec, Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok instellen
    nvidia-driver, Bekende ernstige bugs
    openjdk-17-jre-headless, Bekende ernstige bugs
    openntpd, Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok instellen
    openvlbi, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    orca, In GNOME is de toegankelijkheidsondersteuning voor
        schermlezers verminderd
    pipx, Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
    planetary-system-stacker, Nieuws over de Astro-collectie van
        Debian
    polkitd-pkla, Wijzigingen in de polkit-configuratie
    popularity-contest, Zorg voor voldoende vrije schijfruimte voor
        de opwaardering
    puppet, Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd naar 7
    puppet-agent, Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd naar
        7
    puppet-master, Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd
        naar 7
    puppetdb, Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd naar 7
    puppetserver, Puppet configuratiebeheersysteem opgewaardeerd naar
        7
    pypy3, Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
    python-is-python3, Bekende ernstige bugs
    python3-extinction, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    python3-pip, Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
    python3-sncosmo, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    python3-specreduce, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    python3-sunpy, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    python3-synphot, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    python3-venv, Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
    python3-yade, Bekende ernstige bugs
    python3-yt, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    python3.11, Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
    release-notes, Rapporteren van fouten in dit document
    request-tracker4, Verouderde componenten van bookworm
    request-tracker5, Verouderde componenten van bookworm
    rsyslog, Wijzigingen in verband met systeemregistratie, 
        wijzigingen in verband met rsyslog die van invloed zijn op
        programma's voor het analyseren van logboekberichten zoals
        logcheck, rsyslog maakt minder logbestanden aan
    shiny-server, Nieuws van de Med-collectie van Debian
    software-properties-qt, Bekende ernstige bugs
    src:fuse3, Bekende ernstige bugs
    src:gluegen2, Bekende ernstige bugs
    src:golang-github-pin-tftp, Bekende ernstige bugs
    src:grub2, Bekende ernstige bugs
    src:guestfs-tools, Bekende ernstige bugs
    src:linux, Bekende ernstige bugs
    src:llvm-defaults, Bekende ernstige bugs
    src:syslinux, Bekende ernstige bugs
    sylpheed, Bekende ernstige bugs
    synaptic, De pakketdatabank voorbereiden
    system-config-printer, Bekende ernstige bugs
    system-resolved, systemd-resolved werd afgesplitst in een apart
        pakket
    systemd, Meer vertaalde man-pagina's, Voorspelbare naamgeving
        voor Xen-netwerkinterfaces
    systemd-boot, systemd-boot werd afgesplitst in een apart pakket
    systemd-networkd, Verouderde componenten van bookworm
    systemd-timesyncd, Wijzigingen aan pakketten die de systeemklok
        instellen
    tinc, Maak een veilige omgeving klaar voor de opwaardering
    topcat, Nieuws over de Astro-collectie van Debian
    u-boot-sunxi, Bekende ernstige bugs
    udev, Uw kernel en aanverwante pakketten opwaarderen
    udhcpc, Verouderde componenten van bookworm
    upgrade-reports, Bijdragen door het indienen van
        opwaarderingsrapporten
    util-linux, Vermeldenswaardige uitgefaseerde pakketten
    virtualenv, Python-interpreters als extern beheerd gemarkeerd
    whitedune, Bekende ernstige bugs
    xenstore-utils, Bekende ernstige bugs
    xmlroff, Broncode voor dit document
    xsltproc, Broncode voor dit document
    youtube-dl, youtube-dl vervangen door yt-dlp
    yt-dlp, youtube-dl vervangen door yt-dlp

Perl, Desktops en bekende pakketten
PHP, Desktops en bekende pakketten
Postfix, Desktops en bekende pakketten
PostgreSQL, Desktops en bekende pakketten

S

Systemd, Desktops en bekende pakketten

X

Xfce, Desktops en bekende pakketten

woordenlijst

ACPI

    Advanced Configuration and Power Interface (geavanceerde
    configuratie- en energie-interface)

ALSA

    Advanced Linux Sound Architecture (geavanceerde
    geluidsarchitectuur voor Linux)

BD

    Blu-ray Disc (blu-raydisc)

cd

    Compact Disc

cd-rom

    Compact Disc Read Only Memory (alleen-lezen-schijfgeheugen op
    compact disc)

DHCP

    Dynamic Host Configuration Protocol (protocol voor dynamische
    configuratie van computers)

DLBD

    Dual Layer Blu-ray Disc (dubbellagige blu-raydisc)

DNS

    Domain Name System (systeem voor domeinnamen)

dvd

    Digital Versatile Disc (veelzijdige digitale disk)

GIMP

    GNU Image Manipulation Program (beeldbewerkingsprogramma van GNU)

GNU

    GNU's Not Unix (GNU is Unix niet)

GPG

    GNU Privacy Guard (privacybeschermer van GNU)

LDAP

    Lightweight Directory Access Protocol (lichtgewicht protocol voor
    het beheer van repertoria)

LSB

    Linux Standard Base (Linux basisnormen)

LVM

    Logical Volume Manager (logisch volumebeheer)

MTA

    Mail Transport Agent (instantie voor postvervoer)

NBD

    Network Block Device (netwerkblokapparaat)

NFS

    Network File System (netwerkbestandssysteem)

NIC

    Network Interface Card (netwerkkaart)

NIS

    Network Information Service (netwerkinformatiedienst)

PHP

    PHP: Hypertext Preprocessor (hypertekstpreprocessor)

RAID

    Redundant Array of Independent Disks (meervoudig geheel van
    onafhankelijke schijven)

SATA

    Serial Advanced Technology Attachment (geavanceerde seriële
    aankoppelingstechnologie)

SSL

    Secure Sockets Layer (beveiligde socketlaag)

TLS

    Transport Layer Security (beveiligde transportlaag)

UEFI

    Unified Extensible Firmware Interface (geüniformiseerde
    uitbreidbare firmware-interface)

USB

    Universal Serial Bus (universele seriële bus)

UUID

    Universally Unique Identifier (universele unieke naam)

WPA

    Wi-Fi Protected Access (draadloos netwerk met beveiligde toegang)

