Τι σημαίνει ελεύθερο; ή Τι εννοείτε λέγοντας Ελεύθερο Λογισμικό;

Σημείωση: Τον Φεβρουάριο του 1998 μια ομάδα κινήθηκε για να αντικαταστήσει τον όρο "Ελεύθερο Λογισμικό" με τον όρο "Λογισμικό Ανοιχτού Κώδικα". Αυτή η διαμάχη σχετικά με την ορολογία αντανακλά υποκείμενες φιλοσοφικές διαφορές, αλλά οι πρακτικές απαιτήσεις που τίθενται στις άδειες χρήσης λογισμικού και η συζήτηση στο υπόλοιπο αυτής της σελίδας, είναι ουσιαστικά η ίδια τόσο για το Ελεύθερο Λογισμικό όσο και το Λογισμικό Ανοιχτού Κώδικα.

Πολύς κόσμος που είναι καινούριος στο ελεύθερο λογισμικό πέφτει σε μια σύγχυση γιατί η Αγγλική λέξη "free" στον όρο "free software" δεν χρησιμοποιείται όπως θα περίμεναν. Ο όρος free (στα Αγγλικά) σημαίνει "χωρίς κόστος", "δωρεάν". Ένα αγγλικό λεξικό αναφέρει σχεδόν είκοσι διαφορετικές σημασίες για τη λέξη "free". Μόνο μία από αυτές σημαίνει "δωρεάν". Οι υπόλοιπες αναφέρονται στην ελευθερία και την έλλειψη περιορισμών, δεσμών. Όταν μιλάμε για Free Software, εννοούμε ελευθερία όχι κόστος.

Λογισμικό που είναι "ελεύθερο" μόνο με την έννοια ότι δεν χρειάζεται να πληρώσετε για να το χρησιμοποιήσετε δύσκολα είναι πραγματικά ελεύθερο. Ίσως να μην σας επιτρέπεται να το δώσετε σε άλλα άτομα και είναι σχεδόν βέβαιο ότι αποτρέπεστε από τον να το βελτιώσετε. Το λογισμικό που δίνεται τσάμπα είναι συνήθως ένα όπλο σε μια εκστρατεία προώθησης ενός σχετικού προϊόντος ή για να βγάλει από την αγορά έναν μικρότερο ανταγωνιστή. Δεν υπάρχει καμμιά εγγύηση καν ότι θα παραμείνει δωρεάν.

Για τους/τις μη μυημένους/ες, ένα κομμάτι λογισμικού ή είναι ελεύθερο ή όχι. Η πραγματική ζωή είναι πιο πολύπλοκη από αυτό. Για να καταλάβουμε τι υποννοούν οι άνθρωποι όταν αποκαλούν ένα λογισμικό ελεύθερο θα πρέπει να κάνουμε μια μιρκή παράκαμψη στον κόσμο των αδειών χρήσης λογισμικού.

Τα δικαιώματα χρήσης ή τα πνευματικά δικαιώματα (copyright) είναι μια μέθοδος προστασίας των δικαιωμάτων του δημιουργού κάποιων ειδών έργων και δημιουργιών. Στις περισσότερες χώρες τα δικαιώματα του λογισμικό που "γράφετε" προστατεύονται αυτόματα. Μια άδεια χρήσης είναι ο τρόπος που έχουν οι δημιουργοί για να επιτρέπουν τη χρήση της δημιουργίας τους (στην περίπτωσή μας του λογισμικού), από άλλους με όρους που να είναι αποδεκτοί από τους/τις ίδιους/ίδιες. Εξαρτάται από την/τον δημιουργό να συμπεριλάβει μια άδεια που να δηλώνει με ποιους τρόπους μπορεί να χρησιμοποιηθεί το λογισμικό. Για μια πιο πλήρη συζήτηση των πνευματικών δικαιωμάτων δείτε τον ιστότοπο https://www.copyright.gov/.

Φυσικά, διαφορετικές περιστάσεις απαιτούν διαφορετικές άδειες. Οι εταιρείες λογισμικού κοιτάνε να προστατέψουν τα περιουσιακά τους στοιχεία οπότε κυκλοφορούν δημόσια μόνο μεταγλωττισμένο κώδικα (ο οποίος δεν είναι βέβαια αναγνώσιμος από ανθρώπους) και βάζουν πολλούς περιορισμούς στη χρήση του λογισμικού. Οι δημιουργοί του ελεύθερου λογισμικού κοιτάνε γενικά για κάποιο συνδυασμό των παρακάτω:

Πολύς κόσμος γράφει τις δικές του άδειες χρήσης. Αυτό είναι κάτι που αποδοκιμάζεται γιατί το να γράψει κανείς μια άδεια χρήσης που να κάνει αυτό που θέλει περιλαμβάνει λεπτά ζητήματα. Αρκετές φορές είτε οι διατυπώσεις που χρησιμοποιούνται είναι αμφίσημες είτε οι συγγραφείς χρησιμοποιούν συνθήκες που αλληλοσυγκρούονται. Το να γράψει κανείς μια άδεια που να μπορεί να σταθεί σε ένα δικαστήριο είναι ακόμα πιο δύσκολο. Ευτυχώς, υπάρχει ένας αριθμός αδειών που είναι ήδη γραμμένες και πιθανόν κάνουν αυτό που θέλετε.

Τρεις από τις πιο ευρέως διαθέσιμες άδειες είναι:

Μερικά από τα γνωρίσματα που έχουν κοινά οι άδειες αυτές.

Το τελευταίο αυτό σημείο, που επιτρέπει την πώληση για χρήματα του λογισμικού, μοιάζει να είναι σε αντίθεση με την όλη ιδέα του ελεύθερου λογισμικού. Στην πραγματικότητα, είναι μια από τα ισχυρά σημεία του. Καθώς η άδεια χρήσης επιτρέπει την ελεύθερη αναδιανομή, ένα πρόσωπο, από τη στιγμή που αποκτά ένα αντίγραφο, μπορεί να το αναδιανείμει το ίδιο. Μπορούν ακόμα και να προσπαθήσουν να το πουλήσουν. Στην πράξη, δεν κοστίζει σχεδόν τίποτα να φτιάξει κανείς ηλεκτρονικά αντίγραφα του λογισμικού. Η προσφορά και η ζήτηση θα κρατήσουν το κόστος χαμηλό. Αν είναι βολικό για ένα μεγάλης έκτασης λογισμικό ή για ένα σύνολο λογισμικών να διανεμηθούν με κάποιο μέσο, όπως ένα CD, ο πωλητής είναι ελεύθερος να χρεώσει όσο θέλει. Αν το περιθώριο κέρδους είναι πολύ υψηλό, όμως, καινούριοι πωλητές θα μπουν στην αγορά και ο ανταγωνισμός θα ρίξει την τιμή. Ως αποτέλεσμα, μπορείτε να αγοράσετε μια έκδοση του Debian σε αρκετά CDs για λίγα μόνο δολάρια.

Αν και το ελεύθερο λογισμικό δεν είναι εντελώς ελεύθερο από περιορισμούς (αυτό γίνεται μόνο αν κανείς βάλει κάτι ως δημόσια κτήση, public domain) δίνει στους χρήστες την ευελιξία να κάνουν αυτό που χρειάζονται ώστε να κάνουν τη δουλειά τους. Την ίδια στιγμή, προστατεύει τα δικαιώματα του/της δημιουργού. Ε λοιπόν, αυτό είναι όντως ελευθερία.

Το Σχέδιο Debian είναι ισχυρός υποστηρικτής του ελεύθερου λογισμικού. Καθώς χρησιμοποιούνται αρκετές διαφορετικές άδειες χρήσης στο λογισμικό, το Debian ανέπτυξε ένα σύνολο κατευθυντήριων γραμμών, τις Κατευθύνσεις του Debian για το Ελεύθερο Λογισμικό (DFSG) ώστε να υπάρχει ένας εύλογος ορισμός του τι συνιστά ελεύθερο λογισμικό. Στην κύρια διανομή του Debian επιτρέπεται μόνο λογισμικό που συμμορφώνεται με τις κατευθύνσεις του DFSG.